Ο ρόλος της αρχιτεκτονικής και της πολεοδομίας στην εποχή της κλιματικής κρίσης γίνεται πολυεπίπεδος και αποκτά όχι μόνο επιστημονική αλλά και πολιτική βαρύτητα.
Συνέντευξη στη Λήδα Δεληγιάννη
Με αφορμή τη διοργάνωση των Exteriors Awards 2026, ο Πρόεδρος της Κριτικής Επιτροπής, Αρχιτέκτων, Αρχιτέκτων Τοπίου Εντεταλμένος Καθηγητής στο Μάστερ Αστικής Αναγέννησης του Πανεπιστημίου της Πάρμα, Δρ. Δαμιανός Δαμιανάκος, μας μίλησε για τη σύγχρονη αρχιτεκτονική και το μέλλον του δομημένου περιβάλλοντος.
Αν μπορούσατε να δώσετε ένα μήνυμα στους δημιουργούς των πόλεων του μέλλοντος, ποιο θα ήταν;
Θα ξεκινούσα υπενθυμίζοντας το διαχρονικό αξίωμα του Κωνσταντίνου Δοξιάδη, ότι «η πόλη του μέλλοντος θα πρέπει να είναι μια πόλη για τον άνθρωπο». Σήμερα, περισσότερο από ποτέ, η αρχή αυτή αποκτά επιστημονική και πολιτική βαρύτητα: ο αστικός σχεδιασμός οφείλει να επανατοποθετήσει τον άνθρωπο ως πρωταρχική παράμετρο, εντός ενός πλαισίου όπου η περιβαλλοντική βιωσιμότητα, η κοινωνική συνοχή και η τεχνολογική εξέλιξη αποτελούν αλληλεξαρτώμενα πεδία.
Στην εποχή της κλιματικής κρίσης και της ολοένα παγκοσμίως ταχύτερης αστικοποίησης, η αρχιτεκτονική και η πολεοδομία καλούνται να διαμορφώσουν το δομημένο περιβάλλον με όρους οικολογικής ανθεκτικότητας, ενίσχυσης της βιοποικιλότητας, προστασίας και αναβάθμισης των ελεύθερων και πράσινων χώρων, αλλά και ενσωμάτωσης των σύγχρονων κατασκευαστικών υλικών και της νέας ψηφιακής τεχνολογίας.
Η «έξυπνη πόλη» δεν μπορεί να περιορίζεται μόνον σε ένα τεχνολογικό υπόστρωμα συστημάτων, αλλά πρέπει να νοείται ως ένα ζωντανό και δυναμικό πεδίο σχέσεων όπου η τεχνολογία θα υπηρετεί την ποιότητα του χώρου, το κοινό αγαθό και την ανθρώπινη εμπειρία, χωρίς να αποξενώνει.
Ταυτόχρονα, όπως επεσήμαινε ο Aldo Rossi, η πόλη δεν αποτελεί μόνον χώρο κατοίκησης αλλά και φορέα ιστορίας και μνήμης. Επομένως, ο αστικός σχεδιασμός του μέλλοντος, οφείλει να δημιουργήσει ένα περιβάλλον που συνδέει το παρελθόν με το μέλλον, συνδυάζοντας την αισθητική και λειτουργική ποιότητα με την οικολογική ανθεκτικότητα. επιδιώκοντας μορφές ολιστικής χωρικής οργάνωσης.
Στο πλαίσιο αυτό, η ανθρωποκεντρική προσέγγιση δεν συνιστά ρομαντική αναδρομή αλλά θεμελιώδη συνθήκη επιβίωσης και προόδου. Μια πόλη που διαχειρίζεται τη φύση ως δομικό παράγοντα, σέβεται τη μνήμη του τόπου και λειτουργεί με βάση την ενσυναίσθηση και τη γνώση μπορεί να αποτελέσει ένα πρότυπο αστικής μετάβασης για το μέλλον.
Ποιες θεωρείτε ότι είναι οι μεγαλύτερες προκλήσεις που αντιμετωπίζει σήμερα η αρχιτεκτονική σχεδίαση εξωτερικών χώρων και όψεων;
Οι μεγαλύτερες προκλήσεις στην αρχιτεκτονική σχεδίαση εξωτερικών χώρων και όψεων είναι πολλαπλές και ενδεικτικά αναφέρω την κλιματική αλλαγή και την περιβαλλοντική βιωσιμότητα, την βιοποικιλότητα και τον αστικό οικολογικό σχεδιασμό, τους πολεοδομικούς και κανονιστικούς περιορισμούς, την τεχνολογική ενσωμάτωση και τις «έξυπνες» λύσεις καθώς και την υλικότητα και την κατασκευαστική καινοτομία.
Πώς διαμορφώνεται διεθνώς η σχετική συζήτηση;
Η διεθνής συζήτηση χαρακτηρίζεται από μία μετατόπιση προς ολιστικές προσεγγίσεις αστικής ανθεκτικότητας. Πρωτοβουλίες όπως το C40 Cities, η UN-Habitat και το New European Bauhaus δίνουν έμφαση στις πράσινες υποδομές, στην αστική αναδάσωση, στη διαχείριση ομβρίων υδάτων και στην αποδοτική ενεργειακά δόμηση. Παράλληλα, παρατηρείται ευρεία υιοθέτηση διεπιστημονικών μοντέλων συνεργασίας, όπου αρχιτέκτονες, πολεοδόμοι, περιβαλλοντικοί επιστήμονες, κοινωνιολόγοι και ειδικοί δεδομένων συνδιαμορφώνουν ένα πολυεπίπεδο πλαίσιο σχεδιασμού. Η πόλη αντιμετωπίζεται ως αποτέλεσμα πολλαπλών συστημάτων, στο οποίο η αρχιτεκτονική λειτουργεί ως συνθετικός και συντονιστικός παράγοντας.
Ποιος είναι ο ρόλος της αρχιτεκτονικής στον μετασχηματισμό του δομημένου περιβάλλοντος της επόμενης δεκαετίας;
Ο ρόλος της αρχιτεκτονικής δεν θα είναι μόνο αισθητικός και λειτουργικός, αλλά και οικολογικός, κοινωνικός και τεχνολογικός. Κύριοι στόχοι της θα αποτελέσουν: η ανθεκτικότητα, η προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή, η ενσωμάτωση της φύσης και της βιοποικιλότητας, η ενσωμάτωση ψηφιακών και «έξυπνων» συστημάτων, η αναγέννηση του αστικού ιστού και των μεταβιομηχανικών περιοχών.
Τι θα θέλατε να δείτε από τα έργα που θα συμμετάσχουν στα βραβεία; Τι σημαίνει «εξαιρετικό exterior design» σήμερα;
Θα ήθελα να δω έργα που επιδιώκουν να επαναπροσδιορίσουν τη σχέση του χώρου με τον άνθρωπο και το περιβάλλον. Έργα που να διατυπώνουν ουσιαστικές, τεκμηριωμένες και τολμηρές καινοτόμες προτάσεις, που να αντιμετωπίζουν το μέλλον όχι μόνον φορμαλιστικά ή ως ζήτημα σκηνικού εντυπωσιασμού, αλλά ως πεδίο ουσιαστικής διερεύνησης πώς η αρχιτεκτονική μπορεί να ανταποκριθεί στις τοπικές ιδιαιτερότητες, στο genius loci, να ενσωματώσει με εφικτό τρόπο την βιωσιμότητα και να προτείνει νέες μορφές σύνθεσης, υλικότητας και κατασκευής μέσα στο αστικό περιβάλλον.
Θεωρώ ότι «εξαιρετικό exterior design» σήμερα σημαίνει έναν σχεδιασμό που να γεννά εμπειρίες, να βελτιώνει την καθημερινότητα, να ενσωματώνει την βιωσιμότητα όχι μόνον ως απαίτηση της εποχής αλλά ως φυσική συνέχεια της αρχιτεκτονικής σκέψης, να αντιστέκεται στη μονοτονία και να προσφέρει στον άνθρωπο ζωτικό χώρο για να ανασάνει, να κινηθεί και να οραματιστεί.
Στο πλαίσιο αυτό, θεωρώ ότι τα Exteriors Awards δεν περιορίζονται σε μία απλή ετήσια παρουσίαση έργων. Αντιθέτως, αποτελούν έναν θεσμό που μας καλεί να στοχαστούμε στην εξέλιξη των πόλεων και να αναδείξουμε πρακτικές και δημιουργούς που συμβάλλουν με συνέπεια, οραματισμό και πραγματική έμπνευση στη διαμόρφωση ενός πιο ανθρώπινου και βιώσιμου αστικού τοπίου.