Πυρετώδεις προετοιμασίες για ένα από τα πιο εμβληματικά έργα της Ελλάδας. Οι κατασκευαστικές προκλήσεις και η τεχνογνωσία.

Έχει περάσει μια δωδεκαετία από τότε που κατασκευάζονταν μεγάλα τεχνικά έργα στην καρδιά της Αθήνας. Πλέον τα πράγματα αλλάζουν. Στη συμβολή της λεωφόρου Κατεχάκη με τη λεωφόρο Μεσογείων, σε έναν από τους πιο κεντρικούς δρόμους της πρωτεύουσας, η περίφραξη δίπλα στον σταθμό του μετρό «Κατεχάκη» κρύβει την επόμενη γενιά συγκοινωνιακών έργων που θα αναβαθμίσουν όχι μόνο την κινητικότητα των πολιτών αλλά και την ίδια την ποιότητα ζωής.

Το περιοδικό Construction βρέθηκε στο εργοτάξιο της ΑΒΑΞ (που είναι επικεφαλής της κοινοπραξίας μαζί με τις Ghella-Alstom) στην Κατεχάκη και συνομίλησε με τα στελέχη του κατασκευαστικού ομίλου, τον Χάρη Κυριαζή, Διευθυντή Κατασκευής Μετρό της Γραμμής 4 στον Όμιλο ΑΒΑΞ, και Στέλιο Μούσκο, Εργοταξιάρχη του TBM στην Κατεχάκη, δίπλα στο εντυπωσιακό φρέαρ βάθους 36 μέτρων, όπου… ανοίγει ο δρόμος για την πορτοκαλί γραμμή του μετρό.

Αντίστροφη μέτρηση για την εκκίνηση της διάνοιξης
Η υπό κατασκευή Γραμμή 4 του Mετρό της Αθήνας, που θα απεικονίζεται με πορτοκαλί χρώμα, θα αλλάξει τον συγκοινωνιακό χάρτη πυκνοκατοικημένων περιοχών της πρωτεύουσας, όπως το Γαλάτσι, η Κυψέλη, τα Εξάρχεια, η Καισαριανή, του Ζωγράφου και τα Ιλίσια, εξυπηρετώντας 340.000 επιβάτες ημερησίως. Αυτήν τη στιγμή, στο εργοτάξιο της Κατεχάκη, έχει δημιουργηθεί εντός του φρέατος η πλάκα έδρασης, όπου θα συναρμολογηθεί και θα «πατήσει» ο μετροπόντικας, τα τμήματα του οποίου έχουν παραδοθεί ήδη και βρίσκονται στον ίδιο χώρο.

Εντός Μαρτίου, λοιπόν, τα κομμάτια του ΤΒΜ θα αρχίσουν να κατεβαίνουν και να συναρμολογούνται τμηματικά, και αυτό λόγω των χωροταξικών περιορισμών που υπάρχουν, καθώς το εργοτάξιο βρίσκεται σε κομβικό συγκοινωνιακό σημείο της Αθήνας.

«Το άνοιγμα του φρέατος είναι μόνο 40 μέτρα, ενώ το συνολικό μήκος του μετροπόντικα φτάνει τα 100 μέτρα. Έτσι, έχει δημιουργηθεί μία μικρή σήραγγα 12 μέτρων για να προσφέρει έναν επιπλέον χώρο (πέραν των 40 μέτρων) και ουσιαστικά εκεί θα καθελκύονται τα κομμάτια του και εν συνεχεία θα συναρμολογούνται», εξηγεί ο κ. Κυριαζής. «Μόλις συναρμολογηθεί το ΤΒΜ και ξεκινήσει τη διάνοιξη, θα πρέπει να διανύσει περίπου 5 χιλιόμετρα προκειμένου να συναντήσει τον δεύτερο μετροπόντικα, που θα ξεκινήσει από το εργοτάξιο της Βεΐκου και θα διανύσει απόσταση 7 χιλιομέτρων. Οι δύο μετροπόντικες θα συναντηθούν στον Ευαγγελισμό, όπου θα ολοκληρώσουν το ταξίδι τους, θα αποσυναρμολογηθούν και θα αφαιρεθούν από το πηγάδι», συμπληρώνει ο Διευθυντής Κατασκευής Μετρό της Γραμμής 4 στον Όμιλο ΑΒΑΞ.

Ο «δίδυμος» μετροπόντικας για το εργοτάξιο της Βεΐκου θα φτάσει στην Ελλάδα στα τέλη του καλοκαιριού, καθώς αυτή την περίοδο βρίσκεται στο γερμανικό εργοστάσιο του κατασκευαστή, αποσυναρμολογημένος και έτοιμος να μπει στο πλοίο για την Ελλάδα μέσω του Ρήνου.

Custom made μετροπόντικες για τη Γραμμή 4
Οι μετροπόντικες, ή αλλιώς TBM (Tunnel Boring Machine), που θα ξεκινήσουν από τις άκρες του έργου και θα σκάψουν μια σήραγγα 12,5 χλμ. με 15 σταθμούς, βρίσκονται στην αιχμή της τεχνολογίας. Όπως σε κάθε έργο μετρό, έτσι και στη Γραμμή 4, τα ΤΒΜ κατασκευάστηκαν και συναρμολογήθηκαν στο εργοστάσιο της Herrenknecht AG στη Γερμανία και πρόκειται για μηχανήματα που διαφυλάττουν την ασφάλεια των υπερκείμενων κατασκευών κατά τη διάνοιξη των σηράγγων, εξασφαλίζοντας την ελάχιστη δυνατή όχληση του υπερκείμενου αστικού περιβάλλοντος.

«Οι γεωτεχνικές μελέτες του έργου, που στηρίζονται σε πάνω από 200 γεωτρήσεις, μαζί με τις αναλυτικές τεχνικές προδιαγραφές στάλθηκαν στη γερμανική εταιρεία, η οποία κατασκεύασε έναν custom made μετροπόντικα ειδικά για τη Γραμμή 4 του Μετρό», επισημαίνει από την πλευρά του ο κ. Μούσκος. «Το ΤΒΜ, στην πλήρη ανάπτυξή του, θα έχει διάμετρο κοπής 9,5 μέτρα περίπου, ενώ το συνολικό μήκος θα προσεγγίζει τα 105 μέτρα, αλλά καθώς θα προχωράει η εκσκαφή θα προστίθεται ταινιόδρομος (ιμάντας) που θα μεταφέρει τα προϊόντα εκσκαφής στην επιφάνεια. Αυτά τα προϊόντα, λόγω των προσμίκτων, είναι βιοδιασπώμενα και θα μπορούσαν να επαναχρησιμοποιηθούν σε μπαζώματα λατομείων προς αποκατάσταση των τοπίων», προσθέτει.

Το ΤΒΜ ενσωματώνει την τελευταία λέξη της τεχνολογίας στα μηχανήματα διάνοιξης σηράγγων, καθώς είναι κατασκευασμένο να κάνει αντιστήριξη με πίεση, δηλαδή δημιουργεί αντιστήριξη απομονώνοντας τον θάλαμο εκσκαφής, που είναι το ιδανικότερο για αστικά περιβάλλοντα. Πρόκειται ουσιαστικά για την τεχνολογία διάνοιξης που χρησιμοποιεί η ΑΒΑΞ εδώ και πολλά χρόνια στα έργα Μετρό και ακούει στο όνομα «Earth Pressure Balance», δηλαδή εξισορρόπηση εδαφικής πίεσης. «Ο σχεδιασμός της κεφαλής είναι το Α και το Ω για την άριστη και πετυχημένη λειτουργία του μετροπόντικα», συνεχίζει ο κ. Μούσκος, γι’ αυτό και τα ΤΒΜ ενσωματώνουν επένδυση έναντι φθοράς για την προστασία του σώματος της κεφαλής.

Με αυτές τις καινοτομίες εξασφαλίζονται η σωστή εκσκαφή αλλά και η απρόσκοπτη διάνοιξη της σήραγγας.
Ένα ακόμη καινοτόμο γνώρισμα του μετροπόντικα είναι πως ενσωματώνει μηχανισμό ο οποίος, κατά τη διάνοιξη της σήραγγας, εκπέμπει κύμα το οποίο διαχέεται και επιστρέφει στους αισθητήρες του ΤΒΜ, οπότε δίνει μια πρόβλεψη για απότομες αλλαγές στο υπέδαφος μπροστά από το μηχάνημα. Επίσης, έχει ενσωματωθεί τηλεσκοπική κάμερα για την καλύτερη παρακολούθηση του θαλάμου εκσκαφής, κάτι που μας επιτρέπει να βλέπουμε καλύτερα το έδαφος που διανοίγεται εξοικονομώντας πολύτιμο χρόνο», εξηγεί ο Εργοταξιάρχης του ΤΒΜ στην Κατεχάκη. «Τα ΤΒΜ που θα χρησιμοποιηθούν στη Γραμμή 4 έχουν κατασκευαστεί με σκοπό να διαχειριστούν δυσκολότερες συνθήκες από αυτές που θα συναντήσουν σε πραγματικές συνθήκες, και αυτό για να είμαστε σίγουροι πως η διάνοιξη θα υλοποιηθεί με τον γρηγορότερο, ασφαλέστερο και ποιοτικότερο τρόπο».

Πλήθος μελετών για την αντιμετώπιση των προκλήσεων
Το μέγεθος και η κλίμακα του έργου κατέστησαν επιτακτική τη διενέργεια όλων των μελετών που είναι απαραίτητες, προκειμένου η κοινοπραξία να είναι πλήρως προετοιμασμένη για τις κατασκευαστικές προκλήσεις που ενδέχεται να προκύψουν. Όπως εξηγεί στο Construction ο Χάρης Κυριαζής, Διευθυντής Κατασκευής Μετρό της Γραμμής 4 στον Όμιλο ΑΒΑΞ, δεν αναμένεται να αντιμετωπιστούν σοβαρές τεχνικές δυσκολίες, δεδομένου πως έχουν διενεργηθεί πάνω από 200 γεωτρήσεις που αποτέλεσαν τη βάση δεδομένων των γεωτεχνικών μελετών για το συγκεκριμένο έργο.

«Επειδή ο Όμιλος ΑΒΑΞ έχει μεγάλη και πολύχρονη εμπειρία στην κατασκευή έργων Μετρό στην Αττική, και λόγω των υπερπλήρων μελετών που έχουμε διεξαγάγει, δεν περιμένουμε πολύ απρόβλεπτες δυσκολίες», συμπληρώνει ο κ. Κυριαζής.

Όσον αφορά την τεχνική κατάρτιση του προσωπικού που θα χειριστεί τον μετροπόντικα, δεν αποτελεί πρόκληση για τον κατασκευαστικό όμιλο. Το κάθε ΤΒΜ θα επανδρώνεται από ομάδα χειριστών με διαφορετικές αρμοδιότητες, οι οποίοι έχουν εκτελέσει για την κατασκευάστρια εταιρεία πλήθος έργων Μετρό και έχουν εκπαιδευθεί από την Herrenknecht AG στη Γερμανία. Μάλιστα, όταν συναρμολογηθεί το μηχάνημα στο φρέαρ, στελέχη της γερμανικής εταιρείας
θα εκπαιδεύσουν τους χειριστές της ΑΒΑΞ στον χειρισμό του ΤΒΜ, σε συνδυασμό με το Site Acceptance Test (SAT), δηλαδή δοκιμές του εξοπλισμού από τους χειριστές υπό την επίβλεψη της εταιρείας που κατασκεύασε τον εξοπλισμό. Τέλος, υπάρχει πρόβλεψη ακόμη και για τα αρχαιολογικά ευρήματα, αν και στο βάθος των 35 μέτρων δεν προβλέπεται να εντοπιστούν αρχαία. «Παρ’ όλα αυτά, στο ΤΒΜ θα υπάρχει αρχαιολόγος που θα ελέγχει τα προϊόντα εκσκαφής που θα μεταφέρονται μέσω ιμάντα και κοχλία στην επιφάνεια», τονίζει ο Διευθυντής Κατασκευής Μετρό της Γραμμής 4 στον Όμιλο ΑΒΑΞ.

Το πρώτο δημόσιο έργο με ΒΙΜ
Η καινοτομία της Γραμμής 4 του Μετρό δεν εξαντλείται μόνο στον εξοπλισμό και τα μηχανήματα που θα κάνουν τη διάνοιξη, αλλά και στην προηγμένη τεχνολογία βάσει της οποίας γίνονται όλες οι μελέτες. Όπως έγινε γνωστό από την πρώτη στιγμή, με πρωτοβουλία της Αττικό Μετρό, η νέα γραμμή θα κατασκευαστεί με το λογισμικό Building Information Modeling (BIM), μια τεχνολογία που δεν είναι άγνωστη στον κατασκευαστικό όμιλο ΑΒΑΞ με αντικείμενο σε διεθνή έργα μεγάλης κλίμακας.
«Πρόκειται για ένα τεχνολογικό σύστημα διενέργειας, οργάνωσης και διαλειτουργικότητας των μελετών που προβλέπει τις ασυμβατότητες και αλληλοεπικαλύψεις (clash detection) αντικειμένων και υλικών. Ειδικά σε ένα έργο αυτού του μεγέθους, οι μελέτες που παράγονται με τη βοήθεια του ΒΙΜ είναι πολύ πιο συντονισμένες με αποτέλεσμα να αποφεύγουμε δυσάρεστες εκπλήξεις που στοιχίζουν σε πόρους και πολύτιμο χρόνο», διευκρινίζει ο κ. Κυριαζής. «Και όλα αυτά μπορούμε να τα φέρουμε εις πέρας χάρη στην εμπειρία που έχει αποκτήσει το προσωπικό του τμήματος ΒΙΜ της ΑΒΑΞ με τη συμμετοχή της σε διεθνείς υποδομές».

Γενικότερα στη βιομηχανία της κατασκευής, η χρήση του ΒΙΜ μπορεί να προσφέρει πληθώρα πλεονεκτημάτων στα σύγχρονα τεχνικά έργα, όπως είναι επί παραδείγματι η μείωση του κόστους κατασκευής του έργου και ο χρόνος παράδοσης, η αύξηση της παραγωγικότητας και της ποιότητας, ο έλεγχος του κόστους και η συνολική διαχείριση του κύκλου ζωής του κτιρίου. Μάλιστα, το ακόμη πιο ενδιαφέρον που μπορεί να προσφέρει το ΒΙΜ στον κατασκευαστικό κλάδο είναι πως μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε όλα τα στάδια, ακόμη και στο στάδιο της λειτουργίας του ολοκληρωμένου πλέον έργου. «Κάθε τμήμα, αντικείμενο και υλικό του έργου με τη χρήση του ΒΙΜ ψηφιοποιείται με αποτέλεσμα να γνωρίζουν ανά πάσα στιγμή οι διαχειριστές του έργου τις ακριβείς τεχνικές προδιαγραφές, σε περίπτωση αντικατάστασης ή συντήρησης κατά τη φάση της λειτουργίας», σχολιάζει ο κ. Κυριαζής.


Η Γραμμή 4 του Μετρό είναι το «αύριο» των μετακινήσεων

  • Το μεγαλύτερο έργο υποδομής μεταφορών αυτή τη στιγμή στην Ευρωπαϊκή Ένωση με προϋπολογισμό ύψους €1,8 δισ.
  • 15 νέοι σταθμοί: Άλσος Βεΐκου, Γαλάτσι, Ελικώνος, Κυψέλη, Δικαστήρια, Αλεξάνδρας, Εξάρχεια, Ακαδημία, Κολωνάκι, Ευαγγελισμός, Καισαριανή, Πανεπιστημιούπολη, Ζωγράφου, Ιλίσια, Γουδή
  • Καθημερινά θα εξυπηρετούνται 340.000 επιβάτες – 53.000 λιγότερα αυτοκίνητα στους δρόμους
  • 20 νέοι αυτόματοι συρμοί χωρίς οδηγό, με τεχνολογίες εξοικονόμησης ενέργειας και ρύπων
  • Περισσότερες από 5.000 θέσεις εργασίας
  • Η απόσταση από το κέντρο της Αθήνας μέχρι την Πανεπιστημιούπολη θα διαρκεί μόλις 7 λεπτά

Μια ματιά στις τεχνικές εργασίες
Σήμερα, στο εργοτάξιο που βρίσκεται στη συμβολή της Μεσογείων με την Κατεχάκη γίνονται πυρετώδεις εργασίες από τα συνεργεία της ΑΒΑΞ ώστε ο πρώτος από τους δύο υπερσύγχρονους μετροπόντικες που θα σκάψουν τη νέα Γραμμή 4 να είναι έτοιμος να ξεκινήσει το υπόγειο ταξίδι του.

Αν και συνήθως γοητευόμαστε από τα έργα και τα θαυμάζουμε όταν αυτά θα έχουν ολοκληρωθεί, άλλο τόσο ενδιαφέρον έχει η «γέννησή» τους πίσω από τους λοφίσκους με χώμα και τα μηχανήματα που σκάβουν υπογείως. Στις εικόνες που ακολουθούν, μπορούμε να δούμε την κεφαλή του μετροπόντικα με το χαρακτηριστικό μπλε χρώμα, μια στιγμή από τα τεχνικά έργα που διαδραματίζονται ακριβώς δίπλα μας, αλλά και να θαυμάσουμε την τεχνογνωσία των Ελλήνων μηχανικών, που χτίζουν έργα πνοής, έργα ανάπτυξης για τις επόμενες γενιές.