Οι κίνδυνοι που απειλούν την υγεία και τη σωματική ακεραιότητα των εργαζομένων στα τεχνικά έργα και η ισχύουσα νομοθεσία αναφορικά με τα μέτρα ασφαλείας.

Η ιδιαιτερότητα των τεχνικών έργων έγκειται στον μεταβαλλόμενο χώρο εργασίας, στην ποικιλία των εργασιών, στην ύπαρξη πολλών συνεργείων, σε διοικητικά θέματα, στην εργασιακή σχέση (εργολάβου, του υπεργολάβου), στην έκθεση σε καιρικές συνθήκες και στη διαφορετική κουλτούρα των εργαζομένων. Σύμφωνα με στοιχεία του OSHA, σε παγκόσμιο επίπεδο, οι εργαζόμενοι στα τεχνικά έργα είναι τρεις φορές πιο πιθανό να σκοτωθούν και δύο φορές πιο πιθανό να τραυματιστούν σε σχέση με τους εργαζόμενους άλλων επαγγελμάτων.

Οι υποχρεώσεις, τα καθήκοντα και τα προσόντα των εμπλεκομένων στα τεχνικά έργα, όπως του κύριου του έργου, του εργολάβουτου υπεργολάβου ολοκλήρου ή τμήματος του έργου, του επιβλέποντα, του μελετητή, του συντονιστή για θέματα υγείας και ασφάλειας της εργασίας κατά την εκπόνηση της μελέτης και κατά την εκτέλεση του έργου, του τεχνικού ασφάλειας και του ιατρού εργασίας, περιλαμβάνονται στην ισχύουσα νομοθεσία (Π.Δ. 305/1996, Ν.3850/2010). Ο καθένας από αυτούς έχει συγκεκριμένο πεδίο υποχρεώσεων κυρίως συμβουλευτικού, ελεγκτικού και συντονιστικού χαρακτήρα, χωρίς να απαλλάσσονται οι εργοδότες από τις ευθύνες τους για την προστασία των εργαζομένων.

Εργαλεία πρόληψης
Επίσης τα άρθρα του Π.Δ. 305/1996 περιέχουν σειρά εργαλείων με τη χρήση των οποίων διασφαλίζεται η πρόληψη των κινδύνων σε όλες τις φάσεις του σχεδιασμού και της εκτέλεσης. Τα εργαλεία πρόληψης περιλαμβάνουν τα εξής:

  • Ενσωμάτωση των γενικών αρχών πρόληψης σε θέματα ΥΑΕ, όπως αποφυγή και μείωση των κινδύνων στο μέγιστο εφικτό βαθμό, και αντιμετώπιση των δυνητικά επικίνδυνων παραγόντων στην πηγή τους. Παράλληλα, πρέπει να δίνεται προτεραιότητα στη λήψη συλλογικών μέτρων προστασίας. Τα μεμονωμένα μέτρα προστασίας (όπως π.χ. τα μέσα ατομικής προστασίας) έπονται των άλλων μέτρων.
  • Συντονισμό των φάσεων σχεδιασμού του έργου. Η ανάγκη συντονισμού από τις πρώιμες φάσεις σχεδιασμού της εκτέλεσης ενός έργου, επιβάλλεται από τις διάφορες συνθήκες, οι οποίες συνδέονται στενά με την ιδιαίτερη κατάσταση που περιβάλει τον σχεδιασμό και την εκτέλεση των κατασκευών. Ο συντονισμός είναι ουσιαστικός παράγοντας, τόσο κατά τη φάση σχεδιασμού όσο και κατά τη φάση εκτέλεσης.
  • Εκπόνηση Σχεδίου Ασφάλειας και Υγείας (ΣΑΥ) με τα μέτρα, που πρέπει να ληφθούν στο εργοτάξιο για την προστασία των εργαζομένων κατά την εκτέλεση του έργου. Το ΣΑΥ είναι ένα δυναμικό εργαλείο για την επίτευξη ασφαλών και χωρίς κινδύνους ως προς την υγεία συνθηκών, κατά την εκτέλεση κατασκευαστικών εργασιών. Όταν τα μέτρα προστασίας έχουν προβλεφθεί και τεκμηριωθεί μέσα στο ΣΑΥ, η ποιότητα της υλοποιούμενης εργασίας διαρκώς βελτιώνεται.
  • Κατάρτιση Φακέλου Ασφαλείας και Υγείας με οδηγίες και χρήσιμα στοιχεία για την προστασία όσων επέμβουν κατά τη μετέπειτα ζωή του έργου κάνοντας εργασίες, όπως για παράδειγμα μετατροπές, συντηρήσεις, καθαρισμό, κλπ.

Στο εργοτάξιο επίσης τηρούνται: η εκ των προτέρων γνωστοποίηση, όπου απαιτείται, το ημερολόγιο μέτρων ασφάλειας, το βιβλίο γραπτών υποδείξεων τεχνικού ασφάλειας και γιατρού εργασίας, καθώς και η βεβαίωση ικριωμάτων. (Ν.3850/2010, Υ.Α.130646/1984, Π.Δ 305/1996, Π.Δ. 778/1980, Εγκ. 24120/1336/2014).

Πηγές μεγάλου κινδύνου
Tα μέτρα πρόληψης για τους κυριότερους κινδύνους στα τεχνικά έργα προκύπτουν από την ισχύουσα νομοθεσία, όπως παρατίθεται ενδεικτικά ανά κίνδυνο.

Οι κίνδυνοι μπορεί να σχετίζονται με πτώσεις από ύψος, συνήθως από ικριώματα, στέγες και φορητές σκάλες, αλλά και στο ίδιο επίπεδο, λόγω εμποδίων στα δάπεδα. (Π.Δ. 778/80, Π.∆. 1073/81, Π.Δ. 17/78, Π.Δ. 155/2004, Π.Δ. 16/96, Π.Δ. 225/1989). Επιπλέον, ατυχήματα προκαλούνται από το ηλεκτρικό ρεύμα, εξαιτίας του κακοσυντηρημένου ηλεκτρικού εξοπλισμού και της επαφής με αγωγούς διέλευσης ηλεκτρικού ρεύματος (Υ.Α. 101195/2021, ΥΑ 129600/2021, Π.Δ. 1073/81), από τα μηχανήματα έργων, κυρίως σε περιπτώσεις συγκρούσεων είτε μεταξύ τους είτε με κάποιον εργαζόμενο και από τα ανυψωτικά μηχανήματα, κατά την πτώση αντικειμένων από μεγάλο ύψος (Π.∆. 395/94, Π.∆. 89/99, Π.∆. 304/00, Π.Δ. 113/2012, Π.Δ. 57/2010, Π.Δ. 1073/1981). Άλλες αιτίες ατυχημάτων είναι η εργασία σε περιορισμένους χώρους, όπως φρεάτια, η καταπλάκωση λόγω αστάθειας πρανών (Π.Δ. 1073/1981), η πυρκαγιά από τη χρήση εύφλεκτων υγρών, η έκθεση σε επικίνδυνες ουσίες, οι εκρήξιμες ατμόσφαιρες (Π.Δ. 42/2003, ΠΔ 1073/81), η εργασία με εκρηκτικές ύλες κ.λπ.

Οι κυριότεροι κίνδυνοι για την υγεία μπορεί να προέλθουν από την έκθεση σε θόρυβο (Π.Δ. 149/2006), τις δονήσεις ολοκλήρου του σώματος και των άνω άκρων (Π.Δ. 176/2005), την έκθεση σε χαμηλές ή υψηλές θερμοκρασίες, την υγρασία, τους χημικούς παράγοντες (Ν. 3850/2010, Π.Δ. 90/1999, Κανονισμός 1907/2006), τους εργονομικούς παράγοντες, όπως η χειρωνακτική διακίνηση φορτίων (Π.Δ.397/1994), τις ακατάλληλες στάσεις σώματος, τους ψυχοκοινωνικούς παράγοντες, όπως άγχος, κόπωση, εξουθένωση (N.4808/2021, N.3850/2010) και την εισπνοή σκόνης, όπως αμίαντου (Π.Δ. 212/2006).

Απαραίτητα μέτρα προστασίας
Οι παρεμβάσεις για την πρόληψη των επαγγελματικών κινδύνων στις κατασκευές θα πρέπει να περιλαμβάνουν:

  • Τεχνικά μέτρα όπως: μηχανικοί έλεγχοι, σήμανση ασφαλείας (Π.Δ.105/95), συντήρηση, εξοπλισμοί ατομικής προστασίας (Π.Δ.396/1994, Υ.Α. 105248/2018) κ.λπ., όπως αυτά προκύπτουν από την ισχύουσα νομοθεσία.
  • Οργανωτικά μέτρα: συστήματα διαχείρισης ασφάλειας και υγείας, διαδικασίες, κανόνες και μέτρα προσωπικής συμπεριφοράς, ευαισθητοποίηση, εκπαίδευση ασφάλειας, αναγνώριση κινδύνων, προγράμματα ασφάλειας, συναντήσεις κ.λπ. Το κοινωνικό περιβάλλον των εργαζομένων στις κατασκευές, έχει καθοριστικό ρόλο στην επίτευξη της ασφαλούς συμπεριφοράς. Εάν ένας εργαζόμενος εργάζεται σε περιβάλλον που η ασφάλεια αξιολογείται θετικά, θα συμπεριφερθεί ανάλογα.

Ένα κατασκευαστικό έργο είναι μια σταδιακή διαδικασία και αποτελείται γενικά από φάσεις ή στάδια έργου (σχεδιασμός, υλοποίηση και λειτουργία). Υπό αυτή την άποψη, οι ανάγκες ασφαλείας πρέπει να ανήκουν και να ενσωματώνονται στην ομάδα του έργου, από τους σχεδιαστές και τους μηχανικούς έως τους (υπερ)εργολάβους και τους εργαζομένους τους. Οι ταχέως εξελισσόμενες τεχνολογίες και τα υψηλά επίπεδα καινοτομίας μπορούν να περιορίσουν τους κινδύνους ατυχημάτων.