Το μουσείο Ολοκαυτώματος έχει σκοπό να αναδείξει την πλούσια εβραϊκή ιστορία της Θεσσαλονίκης και να αποτελέσει ορόσημο για την πόλη, προσφέροντας σπουδαίες προοπτικές οικονομικής και πολιτιστικής ανάπτυξης.

ΟΠέτρος Μακρίδης, αρχιτέκτων και επικεφαλής του γραφείου Makridis Associates, στην παρακάτω συνέντευξη μας μιλά για το πότε αναμένεται να ολοκληρωθεί το Μουσείο Ολοκαυτώματος στη Θεσσαλονίκη, τα στοιχεία που καθιστούν μοναδικό το έργο, καθώς και για τον αντίκτυπο του Μουσείου τόσο για την Εβραϊκή κοινότητα της πόλης, όσο και για την ευρύτερη περιοχή.

Σε ποια φάση βρίσκεται το έργο και πότε αναμένεται να παραδοθεί;

Το έργο, το οποίο ανατέθηκε στα συνεργαζόμενα αρχιτεκτονικά γραφεία: EKA Efrat Kowalsky Architects από το Ισραήλ, Heide & von Beckerath Architekten από την Γερμανία και Makridis Associates από την Ελλάδα, βρίσκεται στη φάση της Οριστικής Μελέτης, που αναμένεται να ολοκληρωθεί τον Σεπτέμβριο με την έκδοση της οικοδομικής άδειας. Θα ακολουθήσει η Μελέτη Εφαρμογής και η Σύνταξη των Τευχών Δημοπράτησης, προκειμένου να διεξαχθεί η διαδικασία της Κλειστής Δημοπράτησης του Έργου για την ανάδειξη του Αναδόχου κατασκευής. Η έναρξη των εργασιών κατασκευής υπολογίζεται να γίνει το πρώτο τετράμηνο του 2024 και η ολοκλήρωση του κτιριακού έργου αναμένεται να υλοποιηθεί σε διάστημα 24 μηνών.

Ποια είναι η φιλοσοφία που διέπει τον αρχιτεκτονικό σχεδιασμό;

Το Μουσείο Ολοκαυτώματος της Ελλάδας στη Θεσσαλονίκη είναι ένα μνημείο που αναφέρεται στο Ολοκαύτωμα, στην Εβραϊκή Κοινότητα, αλλά και στην διαρκή πολυπολιτισμική ζωή της πόλης. Το Μουσείο στοχεύει, επίσης, στη συλλογή πρωτότυπων τεχνουργημάτων και στην παρουσίαση της πλούσιας εβραϊκής ιστορίας της Θεσσαλονίκης καθώς και των άλλων Εβραϊκών Κοινοτήτων που υπήρχαν στην Ελλάδα προπολεμικά, ώστε να αποτελέσει ένα κέντρο παγκόσμιας κλάσης για την έρευνα πάνω στον Σεφαραδίτικο πολιτισμό και το Ολοκαύτωμα.

Ποια στοιχεία ξεχωρίζουν στον σχεδιασμό του Μουσείου;

Το σχήμα του κτιρίου του Μουσείου αντλεί την έμπνευσή του από τα οκταγωνικά μνημεία της Θεσσαλονίκης, όπως αυτό στα ρωμαιοβυζαντινά ερείπια του Γαλεριανού Συγκροτήματος, αλλά και από τον Πύργο των Ανέμων στη Ρωμαϊκή Αγορά, στην Αθήνα. Όπως και οι δομές που προαναφέρθηκαν, το Μουσείο έχει μέτωπο προς οκτώ κατευθύνσεις. Ο φέρων οργανισμός του κτιρίου κατασκευάζεται από προεντεταμένο σκυρόδεμα, ενώ το πτυχωτό, οκτάγωνο κτιριακό περίβλημά του επενδύεται με τοπικά μάρμαρα που ενσωματώνονται σε προκατασκευασμένα στοιχεία οπλισμένου σκυροδέματος, ως αναφορά στον τρόπο δόμησης των ιστορικών μνημείων της πόλης με χρήση διαφορετικών υλικών. Οι έντονες τριγωνικές αποτμήσεις του όγκου, ως χειρονομία διαμόρφωσης της ογκοπλασίας του κτιρίου, δημιουργούν κενά σε όλες του τις πλευρές, με εναλλαγές φωτισμένων και σκιασμένων περιοχών, επιτρέποντας στον επισκέπτη τη θέαση στοχευμένων περιοχών της πόλης που σχετίζονται με την Εβραϊκή κοινότητα, αλλά και την πόλη και το λιμάνι της. Ο χειρισμός αυτός έγινε προκειμένου να αποσυντεθεί το επακριβώς προσδιοριοµένο οκτάγωνο, ώστε το κτίριο να αποκτήσει μια έντονη πλαστικότητα με τη δημιουργία εσοχών και κογχών. Με το τρόπο αυτό, το περίβλημα του κτιρίου δημιουργεί την εικόνα ενός περίβλεπτου, συμπαγούς, αλλά λαξεμένου με έντονη πλαστικότητα υπόλευκου μονόλιθου, που στέκεται με χάρη στο αστικό τοπίο, περιβαλλόμενο από ένα αστικό άλσος. Για τον σχεδιασμό του κτιρίου οι αρχιτέκτονες του έργου εστίασαν επίσης στην βιωσιμότητα του έργου, με χειρισμούς που στοχεύουν στην ενεργειακή θωράκιση του κελύφους, την ενσωμάτωση συστημάτων εξοικονόμησης ενέργειας, αλλά και τη χρήση τοπικών υλικών.

Ποιες αρχιτεκτονικές προκλήσεις έχετε αντιμετωπίσει έως τώρα;

Οι προκλήσεις, τα βασικά θέματα που οι αρχιτέκτονες του έργου αντιμετώπισαν, ήταν κατά κύριο λόγο οι απαντήσεις στα παρακάτω κρίσιμα ερωτήματα:

  • Πώς θα τιμήσουμε τη μνήμη του Ολοκαυτώματος των Εβραίων της Θεσσαλονίκης στον ίδιο τον τόπο της εκτόπισής τους στο Άουσβιτς, μέσα από το σχεδιασμό ενός σύγχρονου κτιρίου;
  • Πώς θα ενσωματωθεί το Μουσείο στην ιδιαίτερη αρχαιολογική και αρχιτεκτονική πολυετή ιστορία της πόλης;
  • Πώς το Μουσείο θα ενσωματωθεί στον αστικό ιστό της πόλης, τόσο φυσικά όσο και συμβολικά;
  • Πώς, ο σχεδιασμός του Μουσείου, θα μπορούσε να ενθαρρύνει ενεργά την συνεχή παραγωγή έρευνας, συζήτησης και πολιτισμού;
  • Πώς θα επικεντρωθεί ο σχεδιασμός του κτιρίου στη βιωσιμότητα;
  • Πώς το κτίριο θα αποτελέσει ένα μνημείο της ομορφιάς και της ανεκτικότητας της πόλης;

Αντιλαμβάνεται κανείς την συνθετότητα των θεμάτων και τον προβληματισμό των μελετητών πριν την λήψη κάθε απόφασης, καθώς η προσπάθεια ήταν, πέραν της βασικής στόχευσης για την εξιστόρηση του Ολοκαυτώματος, να αναδειχθεί η πολυπολιτισμική, πολιτιστική και εκπαιδευτική κληρονομιά της Εβραϊκής Κοινότητας της πόλης, καθώς και των υπόλοιπων Κοινοτήτων.

Ποιος θα είναι ο οικονομικός και κοινωνικός αντίκτυπος του Μουσείου για την πόλη της Θεσσαλονίκης;

Σε όλο τον κόσμο υπάρχουν περισσότερα από 200 μουσεία αφιερωμένα στο Ολοκαύτωμα και τα εκατομμύρια των θυμάτων του, με μεγάλο αριθμό επισκεψιμότητας. Λόγω του μεγέθους, αλλά και των σημαντικών επιπτώσεων του Ολοκαυτώματος στην Εβραϊκή Κοινότητα της πόλης, της ιδιαίτερης σχέσης των Ισραηλινών με την πόλη της Θεσσαλονίκης, που την αποκαλούσαν είτε «Ιερουσαλήμ των Βαλκανίων», είτε «Μητέρα του Ισραήλ», το Μουσείο Ολοκαυτώματος Ελλάδος προβλέπεται να έχει υψηλή επισκεψιμότητα από Έλληνες και ξένους πολίτες, αλλά κυρίως από την Εβραϊκή διασπορά της Θεσσαλονίκης και τους πολίτες του Ισραήλ. Η θέση του Μουσείου στην περιοχή της δυτικής εισόδου της πόλης, δίπλα στον παλιό σιδηροδρομικό σταθμό μπορεί να επιταχύνει μια διαδικασία αστικής ανάπλασης, βελτίωσης και ανάπτυξης των υποδομών και να πυροδοτήσει επενδύσεις στην περιοχή. Κατά συνέπεια, ο αντίκτυπος του έργου για την πόλη, την οικονομική και κοινωνική της ζωή, θα είναι καταλυτικός.