Ποιες παράμετροι θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη κατά τον σχεδιασμό των αερολιμένων και ποιες προκλήσεις θα πρέπει να ξεπεραστούν κατά την υλοποίησή τους;

Σε μία συνέντευξη εφ’ όλης της ύλης, η Παρασκευή Ψαράκη – Καλουπτσίδη, Ομότιμη Καθηγήτρια του Τομέα Μεταφορών και Συγκοινωνιακής Υποδομής της Σχολής Πολιτικών Μηχανικών του ΕΜΠ, μας μιλά για τον σχεδιασμό των σύγχρονων αερολιμένων. Ειδικότερα, η ίδια μας εξηγεί πώς ο σχεδιασμός των αεροδρομίων έχει εξελιχθεί τα τελευταία χρόνια και ποιες τάσεις αναδύονται στην εν λόγω αγορά, ενώ μας αναλύει τις συνθήκες ασφαλείας που πρέπει να υπάρχουν στις συγκεκριμένες υποδομές.

Σε ποιους παράγοντες οφείλεται η ραγδαία ανάπτυξη που παρατηρούμε στις υποδομές των αεροδρομίων τα τελευταία χρόνια;

Τα τελευταία χρόνια έχει διαμορφωθεί ένα νέο περιβάλλον στις αερομεταφορές, που έχει επηρεάσει καθοριστικά τον σχεδιασμό των αεροδρομίων. Πριν το 1989, η αγορά δεν ήταν απελευθερωμένη και τις πτήσεις τις αναλάμβαναν αποκλειστικά κρατικές εταιρείες, όπως η Ολυμπιακή στην Ελλάδα. Τα δρομολόγια προς το εξωτερικό γίνονταν έπειτα από αυστηρές διακρατικές συμφωνίες (προκαθορισμένη χωρητικότητα και τιμή εισιτηρίου), γεγονός το οποίο δεν επέτρεπε συχνές αλλαγές στο πρόγραμμα των πτήσεων. Η κατάσταση άλλαξε άρδην μετά την οικονομική απελευθέρωση της αγοράς, κυρίως μετά το 2008, όταν οι αεροπορικές εταιρείες απέκτησαν τη δυνατότητα να εκτελούν δρομολόγια προς οποιοδήποτε προορισμό, με όποια συχνότητα και τιμή εισιτηρίου επιθυμούν. Ο ανταγωνισμός μεταξύ των αεροπορικών εταιριών, σταδιακά επέφερε μείωση στις τιμές των εισιτηρίων και κατ’ επέκταση αύξηση του επιβατικού κοινού. Υπό το πρίσμα της πρωτοφανούς ζήτησης, δημιουργήθηκε η ανάγκη για νέες και σύγχρονες υποδομές. Το εν λόγω αίτημα πραγματοποιήθηκε, όταν η διαχείριση των κρατικών υποδομών πέρασε σε ιδιωτικά χέρια, που είχαν την δυνατότητα να κάνουν τεράστιες επενδύσεις στον κλάδο.

Πώς ο σχεδιασμός των αερολιμένων μπορεί να επηρεάσει τις εταιρείες σε οικονομικό επίπεδο;

Για να έχουν κέρδη οι αεροπορικές εταιρείες πρέπει τα αεροσκάφη να είναι γεμάτα και να πετούν συνέχεια. Ο σχεδιασμός έχει άμεση σχέση με τη λειτουργία. Ο κακός σχεδιασμός ενός αεροδρομίου μπορεί να επιφέρει ανεπιθύμητες καθυστερήσεις των δρομολογίων, οι οποίες είναι ιδιαίτερα ζημιογόνες για τις αεροπορικές εταιρείες. Για παράδειγμα, είναι σημαντικό οι επιβάτες να μπορούν να προσανατολίζονται εύκολα και γρήγορα μέσα στον χώρο του αεροδρομίου, ώστε να γίνεται η επιβίβαση και η αποβίβαση τους, χωρίς χρονοτριβές. Η κατάλληλη διαρρύθμιση των χώρων, ώστε να γίνεται ορθή διαχείριση των επιβατών, αποτελεί βασικό τμήμα του σύγχρονου σχεδιασμού. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν τα κομβικά αεροδρόμια -μια σοφή επέκταση των αεροπορικών εταιρειών, τα οποία συγκεντρώνουν τους επιβάτες όλων των δρομολογίων μίας εταιρείας και έπειτα τους διανέμουν στους εκάστοτε προορισμούς. Αν δεν υπάρχουν οι απαραίτητες προδιαγραφές και προϋποθέσεις, ένα αεροδρόμιο δεν μπορεί να λειτουργήσει ως κόμβος για κάποια αεροπορική εταιρεία.

Πώς ο σχεδιασμός μπορεί να συμβάλλει στην ασφάλεια των επιβατών εντός του αεροδρομίου;

Ο σχεδιασμός των αεροδρομίων έχει ως κύρια προτεραιότητα την ασφάλεια. Ιδιαίτερη μέριμνα δίνεται στην εναέρια και επίγεια κίνηση των αεροσκαφών ώστε να αποφεύγονται τα ατυχήματα. Δεν είναι τυχαίο ότι το αεροπλάνο είναι το πιο ασφαλές μέσο, καθώς σημειώνεται ένα ατύχημα ανά 10εκ. αναχωρήσεις.

Αναφορικά με την πυρασφάλεια, εντός του αεροδρομίου και ειδικότερα στον πύργο ελέγχου, οι τοίχοι περιβάλλονται από πυράντοχα υλικά, που καθυστερούν την εξάπλωση πυρκαγιάς. Ο καθορισμός της θέσης της πυροσβεστικής αναφορικά με τη διάταξη του πεδίου ελιγμών, σχεδιάζεται, έτσι ώστε να επιτρέπει την άμεση κινητοποίηση σε περίπτωση κινδύνου. Για τον λόγο αυτό διενεργούνται τακτικά εκπαιδεύσεις του προσωπικού και ασκήσεις πυρασφάλειας.

Ποιες νέες τάσεις παρατηρούνται στον σχεδιασμό των σύγχρονων αεροδρομίων;

Τα αεροδρόμια για να αποτελέσουν πόλο έλξης των επενδυτών πρέπει να έχουν πηγές εσόδων, αφού οι πτήσεις από μόνες τους δεν αποφέρουν σημαντικά κέρδη. Βασική πηγή εσόδων αποτελούν οι χώροι στάθμευσης, τα καταστήματα στο κτίριο επιβατών και οι χώροι εντός του οικοπέδου του αεροδρομίου που προορίζονται για μη αεροπορικές λειτουργίες. Εκτάσεις που μπορούν να μισθωθούν σε άλλες δραστηριότητες και να αποφέρουν έσοδα στο αεροδρόμιο είναι για παράδειγμα το ΙΚΕΑ στον αερολιμένα της Αθήνας, συγκροτήματα γραφείων, εκθεσιακά κέντρα ή και χώροι αναψυχής όπως η Disney Land, που προτάθηκε να γίνει στο χώρο του αεροδρομίου του Hong Kong. Μία ακόμη τάση είναι η δημιουργία μικρών αεροδρομίων στο κέντρο της πόλης, τα οποία θα υποδέχονται ειδικά αεροσκάφη που έχουν τη δυνατότητα να προσγειώνονται και να απογειώνονται κάθετα, δίχως να χρειάζονται μεγάλους διαδρόμους. Πρόκειται για ηλεκτρικά αεροπλάνα που ενδεχομένως, να χρησιμοποιηθούν για υπεραστικές μετακινήσεις μεταξύ κοντινών πόλεων. Εξίσου σημαντική επίδραση έχουν ασκήσει στον σχεδιασμό του κτιρίου επιβατών οι καινοτόμες τεχνολογίες.

Για παράδειγμα, η διαδικασία ελέγχου εισιτηρίων και παράδοσης αποσκευών (check-in) γίνεται όλο και περισσότερο διαδικτυακά και συνεπώς οι χώροι απελευθερώνονται και απαιτούν αλλαγή χρήσης. Η κίνηση των επιβατών εντός του κτιρίου καθίσταται «ψηφιακή». Τα επόμενα χρόνια η αυτοματοποίηση των διαδικασιών θα περιορίσει τον ανθρώπινο παράγοντα και τις ανεπιθύμητες καθυστερήσεις.

“ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΑΕΡΟΔΡΟΜΙΩΝ, Μελέτη – Σχεδιασμός – Διαχείριση”. Β. Ψαράκη Καλουπτσίδη Απόδοση και προσαρμογή του βιβλίου: Airport systems των R.de Neufville, A. Odoni. Εκδόσεις Παπασωτηρίου. (2008).