Μιλήσαμε με τους ιδρυτές της LandmArch για τον ρόλο της αρχιτεκτονικής τοπίου στην διαμόρφωση των σύγχρονων πόλεων. Απαντούν οι Ξένια Μαστοράκη, Αρχιτέκτων Μηχανικός ΕΜΠ, Αρχιτέκτων Τοπίου UEL, LandmArch και Βασίλης Ράπτης, Αρχιτέκτων Μηχανικός ΕΜΠ και Πολεοδόμος KTH Royal Institute of Technology.

Στην τρίτη πλέον δεκαετία του 21ου αιώνα ποιος ο ρόλος της αρχιτεκτονικής τοπίου στη δημόσια σφαίρα;

Η αρχιτεκτονική τοπίου αποτελεί κρίσιμο εργαλείο για την αντιμετώπιση σημαντικών προκλήσεων της εποχή μας, όπως της κλιματικής αλλαγής και της απώλειας βιοποικιλότητας.
Παρέχει εργαλεία για τη διαχείριση του αστικού περιβάλλοντος, αντιμετωπίζοντας ζητήματα όπως η προσβασιμότητα, η ασφάλεια και η κοινωνική ανισότητα. Με δράσεις που ενισχύουν τη συνοχή των τοπικών κοινωνιών και προωθούν τη βιώσιμη ανάπτυξη, η αρχιτεκτονική τοπίου δύναται να προσφέρει ολοκληρωμένες λύσεις, σε τοπικό και παγκόσμιο επίπεδο.

Πώς η αρχιτεκτονική τοπίου μπορεί να «υπηρετήσει» το μέγιστο παγκόσμιο ζητούμενο της βιωσιμότητας;

Ως επιστήμη που εστιάζει κατεξοχήν στην τοπικότητα, μπορεί να έχει τεράστιο αντίκτυπό στο κομμάτι της βιωσιμότητας, είτε αφορά στο Κοινωνικό, το Οικονομικό ή το Περιβαλλοντικό της σκέλος.Μέσα από την Κοινωνική Βιωσιμότητα, αποτελεί σημαντικό εργαλείο για τη διαμόρφωση κοινωνικών συμπεριφορών, με σεβασμό στο περιβάλλον, την ενίσχυση των τοπικών οικονομιών και την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Αποτελεί κεντρικό παράγοντα για τη δημιουργία βιώσιμων πόλεων, μιας και επικεντρώνεται στην ποιότητα ζωής των ανθρώπων. Η συμμετοχικότητα από κάτω προς τα πάνω μπορεί να προσφέρει καινοτόμες λύσεις που αντικατοπτρίζουν την πολυφωνία των αναγκών των πολιτών. Όσον αφορά στην Οικονομική Βιωσιμότητα, απαιτούνται πολιτικές ικανές να προωθήσουν επενδύσεις σε αστικές υποδομές ίσων ποιοτήτων, σε όλες τις αστικές γειτονιές, και να ενισχύσουν την κυκλική οικονομία. Ο ρόλος της τεχνολογίας και της αποκέντρωσης είναι πλέον ουσιώδης για την οικονομική ανάπτυξη και την αστική ανθεκτικότητα.
Στο πεδίο της Περιβαλλοντικής Βιωσιμότητας, η ενίσχυση και δικτύωση των χώρων πρασίνου και των Μπλε και Πράσινων Υποδομών αποτελούν κρίσιμα εργαλεία για την ανασύνθεση του αστικού περιβάλλοντος, αντιμετωπίζοντας τα αρνητικά αποτελέσματα της εντατικής αστικής ανάπτυξης, όπως η ατμοσφαιρική ρύπανση και οι αστικές θερμικές νησίδες.

Πώς η αρχιτεκτονική τοπίου μπορεί να συμβάλλει στους στόχους για τις Κλιματικά Ουδέτερες Πόλεις;

Σύμφωνα με τον ΠΟΥ, η ατμοσφαιρική ρύπανση, ως αποτέλεσμα μη περιβαλλοντικών πρακτικών, είναι το «νέο τσιγάρο» και η απλή πράξη της αναπνοής σκοτώνει εκατομμύρια ανθρώπους τον χρόνο.
Με την ανάπτυξη και ενίσχυση δικτύων αστικού και περιαστικού πρασίνου, ενισχύεται η οικολογική ευημερία των αστικών περιοχών, μέσω του ελέγχου της ποιότητας αέρα, της εξοικονόμησης ενέργειας, της προστασίας των φυσικών πόρων νερού και της ρύθμισης της θερμοκρασίας, ενώ βελτιώνεται η ποιότητα ζωής των κατοίκων τους.
Μέσω υιοθέτησης Λύσεων Βασισμένων στη Φύση και ενσωμάτωσης ΑΠΕ στους δημόσιους χώρους, μπορεί να επιτευχθεί περιβαλλοντική βιωσιμότητα και διατήρηση της βιοποικιλότητας, ενώ τα αστικά κέντρα ενισχύουν την ανθεκτικότητα τους στις προκλήσεις της κλιματικής αλλαγής.
Τέλος, μέσω της βιώσιμης και ήπιας αστικής κινητικότητας και δίνοντας έμφαση στους ανθρώπους και το περπάτημα έναντι των οχημάτων, μπορεί να επιτευχθεί μείωση έως και 25% των συνολικών εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου στην ΕΕ.

Είναι κοινή παραδοχή ότι οι «καλές» πόλεις πρέπει να έχουν χαρακτηριστικά όπως livability, inclusivity, accessibility, green and sustainable. Ποια η συνεισφορά των έργων landscape architecture;

Οι σύγχρονες πόλεις βρίσκονται σε μια διαδικασία επαναπροσδιορισμού του ρόλου τους, μιας και η ποιότητα ζωής σε αυτές εξαρτάται σημαντικά από την δομή της δημόσια σφαίρας.
Η αναδιαμόρφωση του αστικού τοπίου προς όφελος της πεζής μετακίνησης και της ενίσχυσης των κοινωνικών επαφών παίζουν καίριο ρόλο.  Η υγεία και η ευημερία μας καθορίζονται από έναν συνδυασμό περιβαλλοντικών, συμπεριφορικών και γενετικών παραγόντων.  Τα γονίδια αντιπροσωπεύουν περίπου το 10% των ανθρώπινων ασθενειών, αλλά η συντριπτική πλειοψηφία του 90% του κινδύνου για ασθένειες καθορίζεται από το περιβάλλον. Επομένως, είναι ανάγκη να σχεδιάζουμε ασφαλή τοπία για την προώθηση της σωματικής δραστηριότητας, παρέχοντας πρόσβαση σε υγιεινά τρόφιμα, χτίζοντας κοινωνικό κεφάλαιο, καταπολεμώντας την απομόνωση και την κλιματική αλλαγή.  Στοιχεία που διασφαλίζουν το αίσθημα της ευτυχίας σε μία κοινωνία είναι η οικονομική ευημερία, η σωματική και ψυχική υγεία, η ελευθερία έκφρασης και λήψης αποφάσεων και οι καθολικές αξίες της γενναιοδωρίας και της κοινωνικής εμπιστοσύνης.

Οι κοινωνίες που είναι περισσότερο συμπεριληπτικές, επιτυγχάνουν καλύτερα αποτελέσματα στην υγεία και ευτυχία των πολιτών. Μέσω της αρχιτεκτονικής τοπίου ενισχύεται η ετερογένεια και η ποικιλομορφία, υπηρετώντας τις ανάγκες και επιθυμίες του συνόλου των πολιτών. Μέσω της συνεργασίας πολιτών, αρχιτεκτόνων τοπίου και τοπικών αρχών, μπορεί να διασφαλιστεί το δικαίωμα στη λήψη αξιοκρατικών αποφάσεων, με στόχο την επίτευξη κοινωνικής, οικονομικής και πολιτισμικής βιωσιμότητας. Η ενίσχυση των αστικών υποδομών, μέσω λεπτομερούς πολεοδομικού σχεδιασμού, προγραμματισμού και διαχείρισης, ενισχύει την αστική ζωτικότητα και δημιουργεί τόπους με χαρακτήρα. Οι αρχιτέκτονες τοπίου είναι υπεύθυνοι και ικανοί για τη διαμόρφωση ενός βιώσιμου αστικού περιβάλλοντος και έχουν τη δυνατότητα, με τη βοήθεια της τεχνολογίας, να συνδέσουν αρμονικά το φυσικό με το δομημένο περιβάλλον.

Ποιοι παράγοντες πρέπει να λαμβάνονται υπόψιν κατά τον αρχιτεκτονικό σχεδιασμό τοπίου; Ειδικότερα στην Ελλάδα;

Η εφαρμογή της Νέας Αστικής Ατζέντας, που εστιάζει στο πώς δύναται οι πολίτες μαζί με την τοπική αυτοδιοίκηση να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στη βελτίωση των τοπικών οικονομιών, η προώθηση της βιώσιμης αστικής κινητικότητας και η ενδυνάμωση της προσβασιμότητας και της πεζής μετακίνησης, η προώθηση συμμετοχικών διαδικασιών που ενισχύουν το κοινωνικό πνεύμα και προωθούν έναν περισσότερο μελετημένο αστικό σχεδιασμό, ο σχεδιασμός στην ανθρώπινη κλίμακα που εστιάζει στη σημασία της εμπειρίας που αποκομίζουν οι άνθρωποι από το δομημένο περιβάλλον, καθώς και η εισαγωγή της τέχνης στον δημόσιο χώρο.

Όταν η αισθητική ποιότητα είναι κατάλληλη για τις δραστηριότητες των πολιτών, είναι πολύ πιθανό, η ενεργή συμμετοχή τους εκεί, να αυξηθεί. Τέλος, η ενίσχυση των αστικών κοινόχρηστων χώρων και χώρων πρασίνου, καθώς και η προώθηση αστικών περιοχών μεικτής χρήσης με συνειδητή αστική πύκνωση, σε συνδυασμό με την εισαγωγή Λύσεων Βασισμένων στη Φύση αποτελούν βασικά εργαλεία για μια ολιστική προσέγγιση στο σχεδιασμό βιώσιμων πόλεων.

Μπορείτε να μας υποδείξετε κάποια έργα παγκόσμια ή κάποια case studies και best practices που αποτελούν κατά τη γνώμη σας ορόσημα για τη μελλοντική αρχιτεκτονική δημιουργία στον τομέα; Η ανάπλαση του ποταμού Cheonggyecheon στη Σεούλ (SeoAhn Total Landscape) αναδεικνύεται ως σημαντικό παράδειγμα βιώσιμης πρακτικής, επαναφέροντας έναν σημαντικό βιότοπο, προωθώντας την αειφορία και την κοινωνική ενσωμάτωση. Η «Σπογγώδης πόλη» στο Sanya Mangrove Park (Kongjian Yu, Turenscape), η οποία αποτελεί αξιοσημείωτη λύση για την αντιμετώπιση έντονων πλυμμυρικών φαινομένων, μέσω των Λύσεων Βασισμένων στην Φύση.

* Γνωρίστε τη LandmArch και συζητήστε με τους ιδρυτές στο Architecture & Interiors Summit @ Costa Navarino στις 22-23 Απριλίου.

Μάθετε περισσότερα, εδώ.