Τα μεγάλα έργα που έχουν υλοποιηθεί ή βρίσκονται υπό εξέλιξη στον τομέα των αεροδρομίων, αλλά και οι σχεδιαστικές προκλήσεις που πρέπει να ξεπεραστούν.

Μία από τις σπουδαιότερες κατηγορίες υποδομών κάθε κράτους αποτελούν τα αεροδρόμια, διότι επιτρέπουν τις μετακινήσεις τεράστιου όγκου επιβατών σε μακρινές αποστάσεις σε σύντομο χρονικό διάστημα. Εξαιτίας της αυξημένης ζήτησης που υπάρχει τα τελευταία χρόνια από την πλευρά του επιβατικού κοινού, παρατηρούμε ότι κατασκευάζονται συνεχώς νέοι αερολιμένες, υψηλών προδιαγραφών, που συμμορφώνονται με τις σύγχρονες επιταγές της βιωσιμότητας, αλλά και της ασφάλειας. Στο παρόν αφιέρωμα θα εξετάσουμε ποια μεγάλα έργα έχουν γίνει στη χώρα μας αναφορικά με τα αεροδρόμια, ποιες εξελίξεις αναμένουμε τα επόμενα έτη, ενώ θα γίνει εκτενής αναφορά στον αντισεισμικό σχεδιασμό και στη μόνωση των συγκεκριμένων υποδομών.

Η κατασκευή και αναβάθμιση 14 περιφερειακών αεροδρομίων
Σύμφωνα με στοιχεία της Fraport Greece, στο πλαίσιο της Σύμβασης Παραχώρησης Δικαιώματος, η εταιρεία, αφού κατέβαλε στο Δημόσιο 1,234 δις ευρώ ως Προκαταβολή Αμοιβής Παραχώρησης, ανάλαβε να πραγματοποιήσει έργα στα 14 περιφερειακά αεροδρόμια της Κρήτης, της Ηπειρωτικής Ελλάδας, του Ιονίου και του Αιγαίου, που αφορούν στην ανακαίνιση, αναβάθμιση και κατασκευή νέων υποδομών, μία επένδυση που ανήλθε σε περίπου 430 εκατομμύρια ευρώ. Η Σύμβαση Παραχώρησης υπεγράφη στις 14 Δεκεμβρίου 2015, ενώ η Ημερομηνία Έναρξης Παραχώρησης (ΗΕΠ) ήταν η 11η Απριλίου 2017. Η προθεσμία για την υλοποίηση των Έργων Ανακαίνισης και Επέκτασης ήταν 4 έτη από την Ημερομηνία Έναρξης Παραχώρησης.

Το 2021, εντός χρονοδιαγράμματος, ολοκληρώθηκαν τα κατασκευαστικά Έργα, και συγκεκριμένα:

  • Τέσσερα αεροδρόμια κατεδαφίστηκαν και κατασκευάστηκαν νέοι τερματικοί σταθμοί, στη Μυτιλήνη, Κεφαλονιά, Κω και Σαντορίνη.
  • Τρία αεροδρόμια επεκτάθηκαν διατηρώντας επίσης τους υπάρχοντες τερματικούς σταθμούς, στη Μύκονο, Θεσσαλονίκη και Κέρκυρα.
  • Σε τέσσερα αεροδρόμια έγινε επέκταση του υφιστάμενου τερματικού σταθμού, στην Καβάλα, Άκτιο, Σκιάθο και Σάμο.
  • Σε τρία αεροδρόμια έγινε εσωτερική ανακαίνιση και αναδιάρθρωση, στη Ζάκυνθο, Ρόδο και Χανιά.
  • Τέλος, ανακαινίστηκαν όλα τα κτίρια των Πύργων Ελέγχου Εναέριας Κυκλοφορίας (ATC), τα οποία ανήκουν στην Κρατική Υπηρεσία Πολιτικής Αεροπορίας.

Τα υπό εξέλιξη έργα
Έως το 2022 αποκαταστάθηκαν όλες οι κατασκευαστικές εκκρεμότητες, διευθετήθηκαν τεχνικές λεπτομέρειες και πραγματοποιήθηκαν πρόσθετες εργασίες για την καλύτερη λειτουργεία των αεροδρομίων, σύμφωνα με δεδομένα που μας παρουσίασε η Fraport Greece. Από το 2022 και μετά, συνεχίζονται οι αναβαθμίσεις των αεροδρομίων με κύριες επεμβάσεις στους διαδρόμους και στους χώρους στάθμευσης και ελιγμών αεροσκαφών, καθώς και στους περιβάλλοντες χώρους και στις θέσεις στάθμευσης των λεωφορείων και των επισκεπτών των αεροδρομίων. Επιπρόσθετα με τα ανωτέρω, σχεδόν 40 εκ. ευρώ, επενδύονται σε υποδομές ζωτικής σημασίας για την ενίσχυση του ήδη υψηλού επιπέδου ασφάλειας των αεροδρομίων, σε ετήσια βάση. Πιο συγκεκριμένα, τα έργα που βρίσκονται σε εξέλιξη αποσκοπούν σε:

Αναβάθμιση Λειτουργικότητας και Ασφάλειας Πεδίου Ελιγμών και Διαδρόμων: Βρίσκεται σε εξέλιξη πρόγραμμα ενίσχυσης των οδοστρωμάτων τόσο στο πεδίο ελιγμών όσο και των διαδρόμων.

Αναβαθμίσεις Ηλεκτρολογικών Υποδομών: Είναι σε εξέλιξη εκτενής αναβάθμιση στον εξοπλισμό (γεννήτριες/μετασχηματιστές) των ηλεκτρολογικών υποδομών, βελτιώνοντας την αξιοπιστία τους και ενισχύοντας παράλληλα την ενεργειακή απόδοσή τους. Επίσης, γίνεται και σημαντική ενεργειακή αναβάθμιση τόσο στην αναβάθμιση του συμβατικού φωτισμού όσο και στα συστήματα αερισμού/κλιματισμού (HVAC) υιοθετώντας σύγχρονες τεχνολογίες, οι οποίες συμβάλουν στην εξοικονόμηση ενέργειας, και την επίτευξη άνετων συνθηκών εντός των υποδομών.

Έργα Περιβαλλοντικής Αναβάθμισης: Τα Έργα αποσκοπούν στην αποτελεσματικότερη διαχείριση των αποβλήτων και στην αντικατάσταση των συμβατικών οχημάτων των αεροδρομίων με ηλεκτρικά, καθώς και την εγκατάσταση φορτιστών.

Αναβάθμιση Προσβασιμότητας : Είναι εν εξελίξει ένα σημαντικό πρόγραμμα αναβάθμισης της προσβασιμότητας ΑμεΑ, με σημαντικές επεμβάσεις στις εγκαταστάσεις των αεροδρομίων. Τα έργα περιλάμβαναν την κατασκευή ραμπών, εγκατάσταση αναβατορίων κλίμακος και εξοπλισμού ανελκυστήρων, αναβάθμιση οδεύσεων τυφλών, την αναβάθμιση τουαλετών και των σχετικών σημάνσεων.

Εθνικό Σχέδιο Ανάκαμψης & Ανθεκτικότητας (Προδιαγραφές EASA): Το 2022 εντάχθηκαν στο «Εθνικό Σχέδιο Ανάκαμψης & Ανθεκτικότητας» Έργα συμμόρφωσης με το Κανονιστικό Πλαίσιο EASA, προϋπολογισμού 107 εκ. ευρώ πλέον ΦΠΑ. Τα Έργα αφορούν κυρίως έργα μελέτης και κατασκευής ζωνών ασφαλείας διαδρόμου (Runway Strips), ζωνών ασφαλείας πέρατος διαδρόμου (RESA), επίγειο φωτισμό και περιφράξεις, με προδιαγραφές EASA.

Όπως αναφέρει η Fraport Greece, οι παρεμβάσεις αποσκοπούν στην αναβάθμιση κρίσιμων αεροδρομιακών υποδομών, προκειμένου να επιτευχθεί η πληρέστερη συμμόρφωση των 14 Περιφερειακών Αεροδρομίων με το Κανονιστικό Πλαίσιο EASA. Αποσκοπούν δε στην βελτίωση της ασφάλειας των αερομεταφορών, καθώς και στην περαιτέρω προστασία του περιβάλλοντος μέσω της βελτίωσης των αποστραγγιστικών υποδομών και του ελέγχου των υπολειμματικών ρύπων, της χρήσης ανακυκλώσιμων υλικών και της αποτελεσματικότερης διαχείρισης της εναέριας και επίγειας κυκλοφορίας που θα έχει ως αποτέλεσμα την ελαχιστοποίηση εκπομπής αερίων και μείωση θορύβου.

Σχετικά με τις εξελίξεις που υπάρχουν στο αεροδρόμιο Χίου, ο Κωνσταντίνος Μουτζούρης Περιφερειάρχης Βορείου Αιγαίου, δηλώνει πως: ««Όσον αφορά την εκτέλεση έργων σε αερολιμένες της περιφέρειας, υπάρχουν εν εκτελέσει έργα βελτιώσεως και επεκτάσεως στον αερολιμένα Χίου. Η εκτέλεση αυτών των έργων ήταν χρόνιο αίτημα των Χιωτών και του Βορείου Αιγαίου. Ξεκίνησαν επιτέλους με μεγάλα όνειρα για ανάπτυξη και του τουρισμού στην Χίο. Όμως το τελευταίο σχεδόν έτος τα έργα στον διάδρομο προσαπογειώσεως καρκινοβατούν απελπιστικά, ενώ τα δε κτιριακά έργα επεκτάσεως κατασκευάζονται πολύ μικρότερα των προβλεφθέντων».

Η συνεισφορά της μόνωσης στην ασφάλεια και αειφορία των αεροδρομίων
Η κατασκευή των αερολιμένων με υλικά που είναι φιλικά προς το περιβάλλον, παρουσιάζουν ιδιαίτερη ανθεκτικότητα στην φωτιά, ενώ παράλληλα περιορίζουν την ηχορύπανση που προκαλείται εξαιτίας των αεροσκαφών, είναι ζωτικής σημασίας για την ασφάλεια, αλλά και για τη βιωσιμότητα των εν λόγω υποδομών. «Η ορθή επιλογή του τύπου των θερμομονωτικών υλικών είναι κρίσιμη παράμετρος στην επίτευξη της ασφάλειας και της αειφορίας των αεροδρομίων. Και αυτό διότι ενώ όλοι οι τύποι των θερμομονωτικών μπορούν να εξασφαλίσουν χαμηλή ενεργειακή κατανάλωση δεν μπορούν όλα τα μονωτικά να προσφέρουν υψηλά επίπεδα πυροπροστασίας. Δεν είναι μακρινό το παράδειγμα της πυρκαγιάς όπου ξέσπασε λόγω κακής επιλογής μονωτικών το 1996, στο εσωτερικό του τερματικού σταθμού επιβατών του Διεθνούς Αερολιμένα Ντίσελντορφ, με αποτέλεσμα 17 άτομα να χάσουν τη ζωή τους και περίπου 88 να τραυματιστούν. Για το λόγο αυτό κορυφαία επιλογή μόνωσης στα αεροδρόμια είναι η χρήση άκαυστων θερμομονωτικών πλακών πετροβάμβακα, κατηγορίας αντίδρασης στη φωτιά Α1. Επιπλέον, ο πετροβάμβακας προσφέρει υψηλή ηχομόνωση και ακουστική άνεση, ιδιότητες επίσης πολύ σημαντικές για τους χώρους των αεροδρομίων. Τα παραπάνω, σε συνδυασμό με το γεγονός ότι ο πετροβάμβακας χαρακτηρίζεται από εξαιρετικά χαμηλό περιβαλλοντικό αποτύπωμα, δικαιολογούν απόλυτα την επιλογή του ως το κύριο υλικό μόνωσης στην ανακατασκευή των ελληνικών αεροδρομίων, που πραγματοποιήθηκε τα τελευταία χρόνια» αναφέρει χαρακτηριστικά ο Χρήστος Χατζηάστρου, Χημικός MSc. Χημείας Δομικών Υλικών, Δ/ντής Τεχνικής υποστήριξης FIBRAN.

Αναφορικά με την ανθεκτικότητα των υποδομών ο Κ. Μουτζούρης υπογραμμίζει ότι «ο αερολιμένας Λήμνου χρησιμοποιείται και από την Αεροπορία των Ενόπλων Δυνάμεων. Οι κατασκευαστές του συνεπώς χρησιμοποίησαν μεθόδους και υλικά ενισχυμένης αντοχής. Οι αερολιμένες Λέσβου και Σάμου παρελήφθησαν ή ανεγέρθησαν από τον ξένο διαχειριστή του και πληρούν τα ίδια καλά κριτήρια».

Σχεδιασμός και αντισεισμική θωράκιση
Σε μία σεισμογενή χώρα, όπως είναι η Ελλάδα, κάθε αεροδρόμιο θα πρέπει να διαθέτει ισχυρή αντισεισμική θωράκιση, ώστε να εξασφαλίζεται η αντοχή του στον χρόνο και συνάμα να μην τίθενται σε κίνδυνο οι ζωές των χρηστών. Όπως αναφέρει η Fraport Greece, όλα τα κτίρια των αεροδρομίων κατασκευάστηκαν με τους νεότερους αντισεισμικούς κανονισμούς, ενώ τα κτίρια που διατηρήθηκαν ελέγχθηκαν ως προς τη στατικότητά τους. Σημειωτέων, τα παλαιότερα κτίρια είχαν κατασκευασθεί από το δημόσιο σύμφωνα με τους ισχύοντες κανονισμούς την εποχή της κατασκευής τους, και ως τέτοια παραχωρήθηκαν. Επί του θέματος ο Γρηγόρης Πενέλης, Managing Director, Penelis Consulting Engineers SA, αναφέρει πως «τα αεροδρόμια αποτελούν κρίσιμες υποδομές, οι οποίες θα πρέπει να μπορούν να λειτουργήσουν άμεσα μετά από σεισμό, έτσι ώστε να έρθει ανθρωπιστική βοήθεια, στρατός και να μετακινηθούν άμεσα τραυματίες. Υπό αυτή την έννοια εμπίπτουν στις υψηλής σπουδαιότητας κτίρια, ειδικά το Terminal και ο Πύργος Ελέγχου. Για τον αντισεισμικό σχεδιασμό των κτιρίων των αεροδρομίων είναι σκόπιμο, λόγω της σπουδαιότητάς τους, να διενεργείται αρχικά μελέτη σεισμικής επικινδυνότητας της περιοχής. Το γραφείο μας έχει συμμετάσχει στην μελέτη του αεροδρομίου στο Καστέλλι, για το οποίο πράγματι διενεργήθηκε μελέτη σεισμικής επικινδυνότητας και επιλέχθηκε σύστημα με υψηλής πλαστικότητας τοιχώματα Ο/Σ και προεντεταμένες πλάκες χωρίς δοκούς. Αντίστοιχα, από την εμπλοκή μας στην επέκταση του αεροδρομίου Sabiha Gökçen στην Κωνσταντινούπολη, διαπιστώσαμε ότι για να έχουμε αντίστοιχο επίπεδο απόκρισης σε σεισμό, λόγω του αυξημένου σεισμικού κινδύνου της Κωνσταντινούπολης, ήταν απαραίτητη η εισαγωγή σεισμικής μόνωσης στο κτίριο του αεροσταθμού (Terminal). Από τα παραδείγματα αυτά, καθίσταται νομίζω σαφές ότι ο αντισεισμικός σχεδιασμός των αεροδρομίων στοχεύει σε υψηλούς συντελεστές ασφάλειας και η επιλογή του στατικού συστήματος εξαρτάται και από την σεισμική διακινδύνευση».