Επιτακτική ανάγκη η Ελλάδα να ανταποκριθεί στις σύγχρονες απαιτήσεις για τα κτίρια πολύ χαμηλής έως και μηδενικής ενεργειακής κατανάλωσης, των κατηγοριών ΖΕΒ, ΝΖΕΒ και ENERGY+.

Οι εξελίξεις για την ενεργειακή απόδοση των κτιρίων είναι ταχύτατες σε ευρωπαϊκό επίπεδο, βάζοντας ψηλά τον πήχη αλλά και τις υποχρεώσεις κρατών και ιδιοκτητών. H ενεργειακή κρίση έθεσε νέες προτεραιότητες και στην Ευρώπη, καθώς το υψηλό ενεργειακό κόστος είχε ως αποτέλεσμα δεκάδες εκατομμύρια Ευρωπαίοι να αναγκάζονται να ζουν σε ανθυγιεινές συνθήκες. Σε σπίτια «καμίνια» το καλοκαίρι και παγωμένα τον χειμώνα, επιβεβαιώνοντας πλήρως τον ορισμό της ενεργειακής φτώχειας.

Αντικείμενο διαπραγμάτευσης στην κορυφή των θεσμικών οργάνων της Ε.Ε. συνιστούν τα νέα σχέδια κοινοτικών οδηγιών για την ενεργειακή απόδοση των κτιρίων, που έχουν ως επίκεντρο την επίτευξη ενός διπλού στόχου: τη δυνατότητα αναβάθμισης των κτιρίων, μέσω της ελαχιστοποίησης του ενεργειακού κόστους και την προώθηση της ενεργειακής μετάβασης στην καθαρή ενέργεια. Αρκεί να υπενθυμίσουμε πως ο κτιριακός τομέας απορροφά κατά μέσο όρο το 40% της ενέργειας και ευθύνεται για το 36% των αερίων του θερμοκηπίου.

Σε αυτό το πνεύμα, η Ολομέλεια της Ευρωβουλής υπερψήφισε φιλόδοξο σχέδιο το οποίο προβλέπει πως όλα τα νέα κτίρια θα πρέπει να είναι μηδενικών εκπομπών ρύπων, να μην χρησιμοποιούν δηλαδή ορυκτά καύσιμα μέχρι το 2028, ενώ τα δημόσια μέχρι το 2026.

Όσον αφορά τα υφιστάμενα κτίρια, απαιτείται να αναβαθμιστούν μέχρι το 2030, ώστε να φθάσουν στην ενεργειακή κλάση Ε, από Η ή Ζ που είναι σήμερα, και στην ενεργειακή κλάση D μέχρι το 2033.

Γενικός στόχος είναι όλα τα κτίρια να είναι κατηγορίας Α μέχρι το 2050, αξιοποιώντας στο έπακρο την ηλιακή ενέργεια. Δυστυχώς, η Ελλάδα απέχει έτη φωτός από αυτούς τους στόχους.

Με αφορμή, λοιπόν, την επικείμενη αναθεώρηση του ΚΕΝΑΚ, το περιοδικό Construction απευθύνθηκε σε φορείς, εκπροσώπους της αγοράς και στο αρμόδιο Υπουργείο Ενέργειας και Περιβάλλοντος, προκειμένου να δυναμώσει ο διάλογος μεταξύ των εμπλεκομένων μερών, να αρθούν οι εκκρεμότητες που εμποδίζουν την αναβάθμιση του κτιριακού δυναμικού της χώρας και, το σημαντικότερο, να βελτιωθεί η ποιότητα της ανθρώπινης ζωής.

Παρωχημένος κανονισμός
Ο Κανονισμός Ενεργειακής Απόδοσης Κτιρίων που βρίσκεται σε ισχύ έχει ξεπεραστεί, καθώς δημιουργήθηκε με βάση την Οδηγία 2002/91/EΚ για την ενεργειακή απόδοση των κτιρίων. Ουσιαστικά, δεν καλύπτει τις απαιτήσεις της Ευρωπαϊκής Νομοθεσίας όπως ισχύει σήμερα, και συγκεκριμένα: την Οδηγία 2010/31/EΕ για την ενεργειακή απόδοση των κτιρίων, τον Κανονισμό 244/2012/ΕΕ, που εκδόθηκε προς συμπλήρωση της Οδηγίας 2010/31/ΕΕ και καθορίζει υποχρεωτικά κριτήρια για σύνταξη των εθνικών Κανονισμών Ενεργειακής Απόδοσης των Κτιρίων, την Οδηγία 2018/844/ΕΕ, που τροποποίησε την Οδηγία 2010/31/ΕΕ, καθώς και την προσφάτως αναθεωρημένη Οδηγία 2023/1791/ΕΕ για την ενεργειακή απόδοση των κτιρίων.

Παντελής Πατενιώτης, Γεν. Δντής ΠΑΣΙΔΥΠ

«Από την έκδοση της πρώτης Οδηγίας του 2002 έχουν μεσολαβήσει ένας Ευρωπαϊκός Κανονισμός και τρεις Ευρωπαϊκές Οδηγίες, που καθορίζουν τις απαιτήσεις των ΚΕΝΑΚ, χωρίς να έχει γίνει καμία αναθεώρηση στην Ελλάδα», επισημαίνει ο Γενικός Διευθυντής του Πανελληνίου Συνδέσμου Διογκωμένης Πολυστερίνης (ΠΑΣΥΔΙΠ), Παντελής Πατενιώτης. «Θα πρέπει να σημειωθεί», συνεχίζει ο κ. Πατενιώτης, «ότι με τις μεταγενέστερες οδηγίες έχουν καθοριστεί νέες απαιτήσεις για τα κτίρια των κατηγοριών ΖΕΒ, ΝΖΕΒ και ENERGY+, σύμφωνα με τις οποίες θα πρέπει να υπολογίζονται και να κατασκευάζονται τα κτίρια στην Ε.Ε.».

Η αβελτηρία όμως του ελληνικού κράτους να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις ενεργειακής αποδοτικότητας των κτιρίων έχει προκαλέσει προβλήματα όχι μόνο στις σύγχρονες κατασκευές, αλλά και στην ανάπτυξη των μελλοντικών γενεών. Όπως τονίζει από την πλευρά του ο Γιάννης Κοντούλης, General Manager της Knauf Insulation, «οι σύγχρονες απαιτήσεις για την ενεργειακή απόδοση και αναβάθμιση των κτιρίων υπαγορεύουν την ανάγκη κτιρίων που θα είναι ενεργητικά αποδοτικά όχι μόνο σήμερα αλλά και τα επόμενα χρόνια. Είναι ξεκάθαρο ότι για να μπορέσουμε να πετύχουμε τους στόχους της μείωσης του αποτελέσματος των ενεργειών μας στην κλιματική αλλαγή, θα πρέπει να μειώσουμε δραστικά την κατανάλωση ενέργειας στα κτίρια μας. Όχι με βάση τον πεπαλαιωμένο, τώρα πια, ΚΕΝΑΚ, αλλά με τις αυριανές απαιτήσεις».

Στο ίδιο μήκος κύματος κινείται και ο Στέφανος Παλλαντζάς, πρόεδρος του Ελληνικού Ινστιτούτου Παθητικού Κτιρίου (ΕΙΠΑΚ), χαρακτηρίζοντας τον σημερινό ΚΕΝΑΚ ως ένα… μουσειακό εργαλείο. «Ο Κανονισμός παρότι θεμελιωνόταν και αυτός στο πρότυπο 13790, στο οποίο στηρίζεται το σύνολο των αντίστοιχων ευρωπαϊκών κανονισμών, είχε πολλές παραδοχές στους υπολογισμούς οι οποίοι τον καθιστούν σήμερα εξαιρετικά αναξιόπιστο», αναφέρει. «Με άλλα λόγια, φτιάχτηκε ένα εργαλείο στο οποίο αν έβαζες τις ορισμένες ελάχιστες απαιτήσεις σε μόνωση, κουφώματα κ.λπ., το κτίριο έβγαινε σίγουρα και χωρίς άγχος Β και έτσι μπορούσε να εκδοθεί οικοδομική άδεια. Το αν μετά η πραγματική κατανάλωση δεν είχε καμιά σχέση με την υπολογισμένη, λίγους απασχολούσε», σχολιάζει. Για τον επικεφαλής του ΕΙΠΑΚ, η κρίση και η πλήρης κατάρρευση του κατασκευαστικού κλάδου δεν άφησαν να φανούν έντονα τα προβλήματα που δημιουργούσε αυτός ο ελλιπής για το μέλλον κανονισμός. «Σήμερα όμως, που η οικοδομή επανεκκινεί και οι απαιτήσεις για καλύτερα ενεργειακά κτίρια αυξάνονται εκθετικά, όλοι βλέπουν ότι ο ΚΕΝΑΚ δεν επαρκεί πλέον για τον σωστό σχεδιασμό. Επιπροσθέτως, η κοινοτική νομοθεσία απαιτεί κτίρια μηδενικών εκπομπών και μετρήσεις λειτουργίας ώστε να επαληθεύεται ο σωστός σχεδιασμός και να βελτιώνεται, αν χρειαστεί, στην πράξη. Έννοιες όπως ο Δείκτης Ευφυίας του Κτιρίου εισάγονται στον σχεδιασμό και όλα αυτά καθιστούν τον υφιστάμενο ΚΕΝΑΚ ένα απλά μουσειακό εργαλείο».

Γιάννης Κοντούλης, General Manager, Knauf Insulation

Τι πρέπει να αλλάξει;
Η ξεπερασμένη νοοτροπία του σημερινού ΚΕΝΑΚ απαιτεί πρωτοβουλίες από την ίδια την αγορά, άμεσες και στοχευμένες αλλαγές οι οποίες όμως δεν θα μας οδηγήσουν (ξανά) σε έναν φαύλο κύκλο κανονισμών που όταν θα πρέπει να εφαρμοστούν θα είναι… ξεπερασμένοι, καθώς και ανανέωση των κλειστών υπολογιστικών μοντέλων που χρησιμοποιούνται.

Σύμφωνα με τον κ. Κοντούλη, «δεδομένου ότι το κράτος έχει καθυστερήσει ιδιαίτερα στην ανανέωση του ΚΕΝΑΚ, θα πρέπει από μόνοι μας να χρησιμοποιούμε χαμηλότερες τιμές U στον υπολογισμό μας, που οδηγούν, ανάμεσα στα άλλα μέτρα, και στην αύξηση του πάχους μονωτικών προϊόντων. Και αυτό, γιατί η Πολιτεία χρειάζεται να ακολουθήσει τις χρονοβόρες διαδικασίες που απαιτούνται, μέχρι να φτάσουμε στην έκδοση του νέου ΚΕΝΑΚ. Δεν είναι όμως δυνατό να χτίζουμε σήμερα κτίρια τα οποία θα είναι ανεπαρκή όχι σε 5 ή 10 χρόνια, αλλά ήδη από σήμερα. Το ιδανικό θα ήταν να αναλάμβανε το ίδιο το κράτος την πρωτοβουλία, δυστυχώς, όμως, δεν μας έχει συνηθίσει σε τέτοιες πρωτοβουλίες, παρά το γεγονός ότι έχουν ήδη τεθεί φιλόδοξοι στόχοι για την κατανάλωση της ενέργειας από τα κτίρια. Πρέπει λοιπόν να επιταχύνουμε το βήμα στην κλιματική προσαρμογή, παίρνοντας οι ίδιοι την πρωτοβουλία να σχεδιάσουμε και να παραδώσουμε κτίρια σχεδόν μηδενικής κατανάλωσης ενέργειας άμεσα».

Στέφανος Παλλαντζάς, πρόεδρος ΕΙΠΑΚ

Ο κ. Παλλαντζάς πιστεύει πως «πρέπει να βελτιώσουμε τον ΚΕΝΑΚ πάνω στο ίδιο πρότυπο που βασίζεται, μειώνοντας στο ελάχιστο τις σταθερές παραδοχές και μεταπηδώντας από το αναξιόπιστο ‘’κτίριο αναφοράς’’ σε συγκεκριμένους αριθμητικούς στόχους ενεργειακών απαιτήσεων και πρωτογενούς κατανάλωσης. Αυτές οι βελτιώσεις επαρκούν απόλυτα για τον σχεδιασμό κτιρίων κατοικίας, ενώ για τον σχεδιασμό κτιρίων του τριτογενούς τομέα μπορούμε να περάσουμε σταδιακά στο πρότυπο 50.000 και τη δυναμική ανάλυση, αλλά αυτό απαιτεί συστηματική εκπαίδευση των μηχανικών στο αντικείμενο».

Ταυτόχρονα, ο κ. Πατενιώτης αναδεικνύει την αναγκαιότητα αλλαγής του υπολογιστικού εργαλείου ΤΕΕ-ΚΕΝΑΚ, που είναι το μόνο που εφαρμόζεται στην Ελλάδα χωρίς να υπάρχει η δυνατότητα για χρήση άλλων διεθνώς αναγνωρισμένων εργαλείων, όπως γίνεται στις άλλες ευρωπαϊκές χώρες, όπως επί παραδείγματι το EnergyPlus ή το Passive Ηouse κ.ά. «Το γεγονός αυτό πέραν των προβλημάτων που προκαλεί, δημιουργεί συνθήκες αθέμιτου ανταγωνισμού στην αγορά», υπογραμμίζει. Προχωρώντας περαιτέρω, ο επικεφαλής του ΠΑΔΙΣΥΠ τονίζει ότι το υπολογιστικό εργαλείο ΤΕΕ-ΚΕΝΑΚ είναι εργαλείο κλειστού κώδικα σε αντίθεση με τα υπόλοιπα, δεν μπορεί να υπολογίσει κτίρια ΖΕΒ, ΝΖΕΒ και ENERGY+ και έχει διαπιστωθεί ότι επιδοτεί συγκεκριμένες εφαρμογές στα κτίρια, υποβαθμίζοντας άλλες πολύ πιο σημαντικές, παράγοντας μη αξιόπιστα αποτελέσματα. «Τέτοια εργαλεία μπορούν να υποστηρίξουν με αξιοπιστία τον ενεργειακό σχεδιασμό καλύτερων κτιρίων. Αν δεν συνοδεύονται και από μια αναγνωρισμένη πιστοποίηση, μπορούν να οδηγούν και στη χορήγηση σημαντικών κινήτρων σε όσους τα χρησιμοποιούν», αναφέρει επ’ αυτού ο κ. Παλλαντζάς.

Απαιτείται συντονισμένη προσπάθεια
«Για τους παραπάνω λόγους κρίνεται απολύτως αναγκαία η άμεση αναθεώρηση του ΚΕΝΑΚ και του υπολογιστικού εργαλείου ΤΕΕ-ΚΕΝΑΚ, καθώς επίσης η άμεση θεσμοθέτηση της αποδοχής και άλλων διεθνώς αναγνωρισμένων διεθνώς εργαλείων κατά την έγκριση των αδειών κατασκευής, επισκευής και ενεργειακής αναβάθμισης κτιρίων», καταλήγει ο κ. Πατενιώτης.

Σύμφωνα με τον κ. Κοντούλη, «με την επιτάχυνση του έργου του δημοσίου αλλά και με την ιδιωτική πρωτοβουλία να λαμβάνει τα μέτρα της, μπορούμε να ελπίζουμε ότι θα πλησιάσουμε πιο εύκολα στους στόχους για την Ελλάδα του μέλλοντος, με κτίρια ιδιαίτερα χαμηλής ενεργειακής κατανάλωσης», ενώ για τον κ. Παλλαντζά, «πρέπει επιτέλους και στην Ελλάδα να ενθαρρύνουμε με τη νομοθεσία τη δημιουργία καλύτερων κτιρίων και όχι μόνο των χειρότερων που είναι τα ελάχιστα απαιτητά».


Αρ. Αϊβαλιώτης: Επαρκής θερμομόνωση, χρήση ΑΠΕ & νέα τεχνολογικά εργαλεία στις αλλαγές

Τη βεβαιότητα πως ο νέος ΚΕΝΑΚ θα αποτελέσει το όχημα για την ενεργειακή μετάβαση εκφράζει με δήλωσή του στο Construction ο Γενικός Γραμματέας Ενέργειας & Ορυκτών Πρώτων Υλών, Αριστοτέλης Αϊβαλιώτης, αποκαλύπτοντας τις αλλαγές που επίκεινται.
Μεταξύ άλλων, ο κ. Αϊβαλιώτης αναφέρει πως ο στόχος της ενεργειακής αναβάθμισης των κτιρίων επιβάλλει την επίτευξη επαρκούς θερμομονωτικής επάρκειας, αλλά και την ενσωμάτωση συστημάτων παραγωγής και αποθήκευσης ενέργειας.

Αναλυτικά η δήλωσή του:
Η αναθεώρηση του ΚΕΝΑΚ, η οποία είναι σε εξέλιξη, υποστηρίζεται από σχετική μελέτη («Καθορισμός των βέλτιστων από πλευράς κόστους επιπέδων ελάχιστων απαιτήσεων ενεργειακής απόδοσης κτιρίων και δομικών στοιχείων & κατάρτιση εθνικού σχεδίου αύξησης του αριθμού των κτιρίων με σχεδόν μηδενική κατανάλωση ενέργειας») που εκτελείται και αναμένεται να έχει ολοκληρωθεί και τεθεί σε εφαρμογή το Α’ εξάμηνο του 2024. Με τον νέο ΚΕΝΑΚ θα επανακαθοριστούν οι ελάχιστες απαιτήσεις ενεργειακής απόδοσης των δομικών στοιχείων, των τεχνικών συστημάτων και της συνολικής ενεργειακής απόδοσης των κτιρίων, για κάθε πολεοδομική χρήση (κατοικίας, προσωρινής διαμονής, εκπαίδευσης, υγείας και κοινωνικής πρόνοιας κ.ά.) χωριστά.

Ο στόχος για την ενεργειακή αναβάθμιση του κτιριακού αποθέματος και την μετατροπή του σε κτίρια με σχεδόν μηδενική κατανάλωση ενέργειας μέχρι το 2050, επιβάλλει την επίτευξη επαρκούς θερμομονωτικής επάρκειας, σε κάθε κτίριο, την εγκατάσταση πιο αποδοτικών τεχνικών συστημάτων (όπως αντλίες θερμότητας) και βεβαίως την ενσωμάτωση συστημάτων παραγωγής και αποθήκευσης ενέργειας. Θα οριστούν τα κτίρια με μηδενική κατανάλωση ενέργειας όπως και θα επανακαθοριστεί ο ορισμός και οι ελάχιστες απαιτήσεις των κτιρίων με σχεδόν μηδενική κατανάλωση ενέργειας. Επιπρόσθετα, θα επακαθοριστούν οι ενεργειακές κατηγορίες, λαμβάνοντας υπόψη την υπό αναθεώρηση σχετική ευρωπαϊκή οδηγία και ότι έχουν τεθεί αυστηροί ενδιάμεσοι στόχοι, όπως ενδεικτικά μέχρι το 2033 θα πρέπει να έχει επιτευχθεί η σταδιακή ανακαίνιση και αναβάθμιση όλων των κτιρίων και ιδίως όσων ανήκουν στις χειρότερες ενεργειακά κατηγορίες.

Ο καθορισμός των ορίων των νέων ενεργειακών κατηγοριών, θα γίνεται πλέον με αριθμητικούς δείκτες χρήσης πρωτογενούς ενέργειας με ελάχιστο ποσοστό συμμετοχής των ΑΠΕ σε kWh/m2/a. Τονίζεται ότι θα επικαιροποιηθούν οι συντελεστές μετατροπής της τελικής κατανάλωσης ενέργειας σε πρωτογενή όπως και οι αντίστοιχοι συντελεστές εκπομπών CO2. Στο πλαίσιο της αναβάθμισης των παρεχόμενων υπηρεσιών και αλληλεπίδρασης των χρηστών του κτιρίου με αυτό, εξετάζεται η ανάγκη ενσωμάτωσης νέων τεχνολογικών εργαλείων όπως και η θεσμοθέτηση στον ΚΕΝΑΚ του δείκτη ευφυούς ετοιμότητας των κτιρίων – smart readiness indicator (SRI).

Εκτιμάται ότι ο νέος ΚΕΝΑΚ θα αποτελέσει το σύγχρονο εργαλείο με το οποίο θα επιτευχθεί η ενεργειακή μετάβαση.