Τα κομβικά μέτωπα του νέου «κλιματικού κτιριακού σχεδιασμού», που θα λαμβάνει υπόψη του την καινούργια κλιματική κανονικότητα.

Ηταχύτατα επιδεινούμενη κλιματική κρίση αποτελεί την μεγαλύτερη πρόκληση της εποχής μας. Η κατάσταση είναι σχεδόν ανεξέλεγκτη και οι επόμενες δεκαετίες προβλέπονται δραματικές.
Οι καύσωνες των 50 βαθμών Κελσίου και οι καταστροφικές πλημμύρες, που σύντομα θα είναι η νέα κανονικότητα, είναι δύο μόνο από τις απειλές που αντιμετωπίζει ο άνθρωπος και οι κατασκευές του. Αυτές οι απειλές μάλιστα, θα επιδεινωθούν πολύ, πριν αρχίσουν να βελτιώνονται.

Οι πόλεις, με τα κτίρια τους, αποτελούν βασικούς παράγοντες στην παραγωγή εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα (CO2) που οδηγούν την κλιματική κρίση. Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, τα κτίρια στην ΕΕ ευθύνονται για το 40% της ενεργειακής μας κατανάλωσης και το 36% των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου. Στην Ελλάδα το ποσοστό ενεργειακής κατανάλωσης στα κτίρια εκτιμάται στο 43%. Έτσι τα κτίρια αποτελούν ένα σημαντικό μέρος της δημιουργίας του προβλήματος.

Oι προβολείς πέφτουν στα παλιά κτίρια
Δεδομένου ότι από το 2030 όλα τα νέα κτίρια στην ΕΕ θα πρέπει να έχουν μηδενικές εκπομπές άνθρακα, σύμφωνα με τους νέους κανόνες για τα ενεργειακά αποδοτικά κτίρια που υιοθέτησε τον Μάρτιο του 2024 το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στο πλαίσιο της «Πράσινης Συμφωνίας», οι προβολείς πέφτουν στα παλιά.

Τα παλιά, αλλά και ακόμη αρκετά από τα πρόσφατα κατασκευασθέντα κτίρια, έχουν ακολουθήσει προδιαγραφές και κανονισμούς του «παλαιού κλίματος». Αυτό ήρθε η ώρα που πρέπει να αντιμετωπιστεί. Έτσι, για παράδειγμα, όπως ο Ελληνικός Αντισεισμικός Κανονισμός (ΕΑΚ) εξελίχθηκε από το 1959 που πρωτοεμφανίστηκε μέχρι το 2001 με τον νέο ΕΑΚ, ο οποίος διαρκώς τροποποιείται και συμπληρώνεται, για να διορθώσει ανεπάρκειες ή να ενσωματώσει επιστημονική γνώση, ήρθε η ώρα για ένα νέο «κλιματικό κτιριακό σχεδιασμό» που θα λαμβάνει υπόψη του τη νέα κλιματική κανονικότητα.

Δηλαδή, κατ ελάχιστον, τη μη επιδείνωση της κλιματικής κρίσης, με μείωση των εκπομπών των αερίων του φαινομένου του θερμοκηπίου που συνδέονται με τα κτίρια, καθώς και την υποστήριξη διαβίωσης σε περιβάλλον παρατεταμένων καυσώνων της τάξεως των 50 βαθμών Κελσίου.

Τα κρίσιμα μέτωπα στον νέο «κλιματικό κτιριακό σχεδιασμό»
Σε αυτό το σταυροδρόμι η διαδικασία μετατροπής και αλλαγής χρήσης των κτιρίων για εμπορικούς ή άλλους σκοπούς, που σημειώνει αξιοσημείωτη άνοδο τελευταία, παρουσιάζει μια εξαιρετική ευκαιρία για την αντιμετώπιση των ανωτέρω προβλημάτων, με αντεπίθεση στα εξής κρίσιμα μέτωπα ταυτόχρονα:

  1. Ανακαίνιση αντί για κατεδάφιση: Αντί της κατεδάφισης παλαιών κτιρίων και κατασκευής νέων, η αλλαγή χρήσης και η ανακαίνιση τεκμηριωμένα συμβάλλουν σημαντικά στη μείωση της κατανάλωσης πόρων, ενέργειας και εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα. Οι εργασίες ανακαίνισης μπορούν να εστιάσουν στη βελτίωση της θερμομόνωσης, την αναβάθμιση των συστημάτων θέρμανσης και ψύξης, καθώς και την εγκατάσταση ενεργειακά αποδοτικών παραθύρων και φωτιστικών σωμάτων. Έτσι, οι εκπομπές CO2 από την παραγωγή και μεταφορά νέων οικοδομικών υλικών μειώνονται δραστικά, ενώ το υπάρχον απόθεμα κτιρίων αναβαθμίζεται χωρίς να δημιουργείται επιπλέον περιβαλλοντική επιβάρυνση.
  2. Ενεργειακή αναβάθμιση: Η ενεργειακή αναβάθμιση των κτιρίων με υπάρχουσα αποδεδειγμένη τεχνογνωσία, συμβάλλει σημαντικά στη μείωση του ανθρακικού αποτυπώματος των κτιρίων με αποδεδειγμένα σημαντική μείωση των εκπομπών CO2. Τα μέτρα ενεργειακής απόδοσης περιλαμβάνουν τη βελτίωση της μόνωσης, την εγκατάσταση φωτοβολταϊκών συστημάτων και τη χρήση ενεργειακά αποδοτικών συσκευών.
    Η χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, όπως η ηλιακή και η αιολική, μπορεί να μειώσει την εξάρτηση από ορυκτά καύσιμα και να συμβάλλει στην επίτευξη των στόχων για μηδενικές εκπομπές άνθρακα.
  3. Ενίσχυση της ανθεκτικότητας: Η ενίσχυση της ανθεκτικότητας των κτιρίων με ώριμες τεχνικές που ανταποκρίνονται στις νέες κλιματικές συνθήκες, χωρίς επιβάρυνση του κλίματος, είναι επίσης κρίσιμη. Τα κτίρια πρέπει να ανασχεδιαστούν για να αντιμετωπίσουν τις υψηλές θερμοκρασίες, τις πλημμύρες και τις άλλες ακραίες καιρικές συνθήκες που θα γίνουν συχνότερες και πιο έντονες. Αυτό μπορεί να περιλαμβάνει την εγκατάσταση συστημάτων διαχείρισης όμβριων υδάτων, τη χρήση υλικών ανθεκτικών στη θερμότητα και την υγρασία, καθώς και τον σχεδιασμό χώρων που επιτρέπουν τη φυσική κυκλοφορία του αέρα.

Επιπλέον, οι αλλαγές χρήσης μπορούν να προσφέρουν ευκαιρίες για κοινωνικές και οικονομικές βελτιώσεις. Με την ανακαίνιση και την επαναχρησιμοποίηση παλαιών κτιρίων, μπορούν να δημιουργηθούν νέες οικονομικές δραστηριότητες και θέσεις εργασίας.

Οι περιοχές με εγκαταλελειμμένα ή υποβαθμισμένα κτίρια μπορούν να αναζωογονηθούν, προσφέροντας νέες δυνατότητες για ανάπτυξη και βελτίωση της ποιότητας ζωής των κατοίκων.

Η αξιοποίηση των ψηφιακών τεχνολογιών στην ανακαίνιση και την αλλαγή χρήσης των κτιρίων μπορεί επίσης να βελτιώσει την αποδοτικότητα και τη βιωσιμότητα των έργων.

Τα «έξυπνα» κτίρια, που χρησιμοποιούν συστήματα αυτοματισμού για τη διαχείριση της ενέργειας, μπορούν να προσαρμόζονται στις μεταβαλλόμενες κλιματικές συνθήκες και να μειώνουν την ενεργειακή κατανάλωση.

Οι παράγοντες επιτυχίας του εγχειρήματος
Υπάρχουν, όμως, μερικά κομβικά σημεία, σημεία κλειδιά, τα οποία είναι απόλυτα καθοριστικά για την επιτυχία ενός τέτοιου εγχειρήματος.

Ίσως σημαντικότερο όλων είναι το περιβάλλον στο οποίο βρίσκονται τα υπό ανακαίνιση κτίρια, δηλαδή οι ίδιες οι πόλεις. Δεν μπορεί να πετύχει η ενεργειακή και κλιματική αναβάθμιση ενός κτιρίου, χωρίς κλιματική βελτίωση των πόλεων.

Επίσης καθοριστικό είναι το ζήτημα της χρηματοδότησης αυτής της πολιτικής. Πως ακριβώς θα χρηματοδοτηθεί αυτή η λύση, ιδιαίτερα για κτίρια πολιτών χαμηλού εισοδήματος; Ποιος θα επωμισθεί το κόστος της αποτροπής της υπερθέρμανσης;

Σημαντικό, τέλος είναι και το εθνικό όφελος που θα πρέπει να προκύψει από μια κλιματική και ενεργειακή ανακαίνιση του κτιριακού αποθέματος της χώρας. Το οποίο θα επιτευχθεί μόνο με την μεγιστοποίηση ενός παλιού (όσο και τα κτίρια) όρου: «ελληνική προστιθέμενη αξία».

Συνοψίζοντας, οι μετατροπές χρήσης ακινήτων παρουσιάζουν μια πολυδιάστατη ευκαιρία που περιλαμβάνει και την αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης.

Η αξιοποίηση αυτής της ευκαιρίας απαιτεί συνεργασία μεταξύ κυβερνήσεων, επιχειρήσεων και πολιτών, καθώς και την υιοθέτηση νέων πολιτικών και τεχνολογιών που προάγουν τη βιώσιμη ανάπτυξη. Έτσι τα κτίρια μπορούν να γίνουν μέρος της λύσης και μάλιστα σε πολλά επίπεδα.


Δρ. Γιάννης Τσιπουρίδης
Σύμβουλος Μηχανικός Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας
Επισκέπτης καθηγητής @Meru University of Science and Technology (MUST)
κι επισκέπτης καθηγητής @Technical University of Mombasa (TUM), Κένυα
Μέλος του Fossil Fuel Non Proliferation Treaty και του Loss and Damage Collaboration Group
Εκδότης e-mc2 (Energy Matters to Climate Change)