Η ομότιμη καθηγήτρια του τμήματος Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του ΑΠΘ μιλάει στο Construction για το κτιριακό κέλυφος, την αξία της ενεργειακής του αναβάθμισης και τις προκλήσεις των παρεμβάσεων.

«Οι πρώτες προσπάθειες για να κατανοήσουμε τη σχέση του κελύφους με τις ενεργειακές απώλειες μπορούν να τοποθετηθούν το 1979, όταν θεσμοθετήθηκε και εφαρμόστηκε ο πρώτος κανονισμός θερμομόνωσης», μας λέει η κυρία Αξαρλή συμπληρώνοντας πως τότε, για τους περισσότερους μηχανικούς, η θερμομόνωση αποτελούσε ένα άγνωστο θέμα παρότι είχε εφαρμοστεί σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες και υπήρχε κινητικότητα στην ακαδημαϊκή κοινότητα. «Η θερμομόνωση αποτελεί ένα πολύ σημαντικό ζήτημα. Ο περιορισμός των θερμικών απωλειών είναι ο πρωταρχικός στόχος. Υπάρχουν όμως και δευτερογενείς. Επιτυγχάνοντας υψηλότερες επιφανειακές θερμοκρασίες αποφεύγεται η υγροποίηση των υδρατμών και ο σχηματισμός μούχλας», επισημαίνει.

«Στην αρχή διστακτικά, στη συνέχεια με ταχύτερα βήματα, η θερμομόνωση ξεκίνησε να εφαρμόζεται στα κτίρια. Αρχικά μόνο στις τοιχοποιίες, ύστερα στα δοκάρια, στα τοιχία και στα υποστυλώματα και τέλος η θωράκιση του κελύφους ολοκληρώθηκε με την τοποθέτηση κουφωμάτων με διπλούς υαλοπίνακες». Παράλληλα, επιστημονικές μελέτες ανέδειξαν ότι το 40% των ενεργειακών δαπανών οφείλεται στον κτιριακό τομέα. Έτσι οι προσπάθειες για τη μείωση της κατανάλωσης ενέργειας των κτιρίων συνεχίστηκαν και ευρωπαϊκές οδηγίες άρχισαν να ενσωματώνονται στην εθνική νομοθεσία. «Είχε αρχίσει να διαφαίνεται η σοβαρότητα του ζητήματος», μας λέει, σχολιάζοντας την πύκνωση των ευρωπαϊκών οδηγιών για την περιστολή των ενεργειακών δαπανών. «Ώσπου φτάσαμε στον σημερινό Κανονισμό Ενεργειακής Απόδοσης των Κτιρίων (ΚΕΝΑΚ) ο οποίος είναι απαραίτητος να εφαρμοστεί, τόσο για την έκδοση μίας οικοδομικής άδειας, όσο και για τη ριζική ανακαίνιση του κτιρίου». Όπως σημειώνει η συνομιλήτριά μας, ο ΚΕΝΑΚ και η υποχρέωση εναρμονισμού οδήγησαν στη θέσπιση μέτρων κανονιστικού χαρακτήρα, όπως τα ενεργειακά πιστοποιητικά και σε κίνητρα προς τους πολίτες για την ενεργειακή αναβάθμιση των κτιρίων, όπως τα προγράμματα «εξοικονομώ».

Οι ελληνικές ιδιαιτερότητες
Η πορεία του εκσυγχρονισμού των κατασκευών δεν ήταν απρόσκοπτη. «Η θέσπιση νέων μέτρων από την ΕΕ συνέπεσε με την ελληνική οικονομική κρίση κατά τη διάρκεια της οποίας η οικοδομική δραστηριότητα μειώθηκε σημαντικά. Ήταν δύσκολο να εναρμονίσουμε τη νομοθεσία μας με απαιτήσεις και όρια κατανάλωσης που θα βασίζονταν στην ενεργειακή απόδοση νέων κτιρίων», τονίζει η κυρία Αξαρλή. Σε ποιο στάδιο βρισκόμαστε σήμερα; «Κατά διαστήματα ο ΚΕΝΑΚ επικαιροποιείται και πλέον προχωράμε προς το μηδενικής κατανάλωσης κτίριο στο οποίο θα μειώσουμε σημαντικά τις ενεργειακές του απαιτήσεις και το υπόλοιπο θα καλύπτεται από ΑΠΕ. Έτσι θα φτάνουμε στη μηδενική κατανάλωση από συμβατικές πηγές ενέργειας».

«Κάθε χώρα έχει τις δικές τις ιδιαιτερότητες», υποστηρίζει, συμπληρώνοντας πως το κέλυφος αποτελεί ένα «βασικό θέμα» καθώς πρέπει να είναι καλά θερμομονωμένο, ώστε να μειωθούν οι ενεργειακές απαιτήσεις «κατά τη θέρμανση τον χειμώνα και κατά την ψύξη το καλοκαίρι». «Δεν πρέπει να το ξεχνάμε αυτό και ιδιαίτερα για το δικό μας κλίμα», επισημαίνει η ομότιμη καθηγήτρια του ΑΠΘ, εξηγώντας πως αν κάτι μας διαφοροποιεί από την κεντρική Ευρώπη είναι η κατανάλωση ενέργειας για την ψύξη, για την οποία καταναλώνουμε ηλεκτρισμό και συγχρόνως απάγουμε θερμότητα στο περιβάλλον, αυξάνοντας ακόμη περισσότερο τις εξωτερικές θερμοκρασίες. «Οφείλουμε να βρούμε τρόπους ώστε να εκμεταλλευόμαστε καλύτερα τη φυσική ψύξη αξιοποιώντας ρεύματα αέρα και κατάλληλα υλικά και να μειώσουμε τη χρήση του κλιματισμού». Ισχύει το ίδιο για τη θέρμανση; «Ναι, αλλά σε μικρότερο βαθμό. Το κλίμα της χώρας μας κυμαίνεται από αυτό του Νευροκοπίου έως εκείνο της Κρήτης. Ο κανονισμός δεν δίνει τα ίδια κίνητρα, ούτε θέτει τους ίδιους στόχους για όλες τις κλιματικές περιοχές. Για τις βόρειες περιοχές, όπου η θερμαντική περίοδος ξεκινάει τον Οκτώβριο και διαρκεί έως τον Μάιο, πρέπει να βοηθήσουμε ώστε να μειωθούν σημαντικά οι ενεργειακές ανάγκες θέρμανσης».

Παρεμβάσεις στα υφιστάμενα κτίρια
«Ο χρόνος ζωής των κτιρίων έχει μεγαλώσει, δεν απαξιώνονται τόσο γρήγορα», μας λέει η κυρία Αξαρλή προσθέτοντας πως πρέπει να δώσουμε βάρος στο υφιστάμενο απόθεμα. Δεν είναι μόνο θέμα εξοικονόμησης ενέργειας. «Ένα καλά θερμομονωμένο κτίριο παρέχει θερμική άνεση και καλύτερες συνθήκες διαβίωσης στον χρήστη».

Ωστόσο, σε ένα υφιστάμενο κτίριο μειώνονται οι δυνατότητες επέμβασης. «Σκεφτείτε πως για τις εξωτερικές τοιχοποιίες έχουμε δύο επιλογές, την εξωτερική και την εσωτερική τοποθέτηση της θερμομόνωσης. Η κάθε λύση έχει μειονεκτήματα και πλεονεκτήματα», αναφέρει, συμπληρώνοντας πως η τάση είναι να προτιμάται η εξωτερική τοποθέτηση. Στα δώματα, όπως και στις πιλοτές, οι λύσεις είναι πιο απλές καθώς «η καλή θερμομόνωση σε συνδυασμό με την καλή στεγάνωση θα ενισχύσει το κτίριο χωρίς να διαταράξει τη λειτουργία του». «Εύκολο, αλλά δαπανηρό, είναι η αλλαγή κουφωμάτων. Σχεδόν τα 2/3 των απωλειών προέρχονται από εκεί. Προκρίνονται νέα με διπλό υαλοπίνακα με ευγενή αέρια στο διάκενο ή ακόμη και με τριπλό υαλοπίνακα».

Τι γίνεται όμως με τα υλικά που χρησιμοποιούμε; «Τα υλικά που φτάνουν από την παραγωγή πρέπει να είναι πιστοποιημένα ως προς την αποτελεσματική μείωση της μετάδοσης της θερμότητας. Πιστοποιημένοι πρέπει να είναι και οι κατασκευαστές. Δεν μπορούμε να αντιμετωπίζουμε το ζήτημα με ελαστικότητα», επισημαίνει η κυρία Αξαρλή, αναφέροντας πως σε μεγαλύτερα έργα, όπως σχολεία, ξενοδοχεία ή αεροδρόμια, οι προδιαγραφές τηρούνται με μεγαλύτερη σχολαστικότητα.

Ζητούμενο ο καλύτερος σχεδιασμός
«Με παρεμβάσεις στο κέλυφος μπορούμε να περιορίσουμε τη ροή θερμότητας τον χειμώνα και το καλοκαίρι. Αυτό όμως που πρώτιστα οφείλουμε να κάνουμε είναι καλύτερο σχεδιασμό. Βιοκλιματικό Σχεδιασμό. Διδάσκουμε τις σχετικές αρχές στα πανεπιστήμια, ωστόσο δύσκολα εφαρμόζονται στους πυκνούς αστικούς ιστούς», υποστηρίζει, επισημαίνοντας ότι μπορούμε να διδαχθούμε από την παραδοσιακή αρχιτεκτονική, αξιοποιώντας παράλληλα τις τεχνολογικές λύσεις του σήμερα και νέα υλικά που μπορούν να βελτιώσουν την ενεργειακή απόδοση των κτιρίων. Ζητούμενο είναι και ο περαιτέρω θεσμικός εκσυγχρονισμός, με τη βελτίωση της πολεοδομικής νομοθεσίας, αλλά και η ενίσχυση των γνώσεων των αρχιτεκτόνων. «Μόνο έτσι θα μπορέσουμε να πείσουμε τους πελάτες μας για επιπλέον εφαρμογές, όπως οι ηλιακές καμινάδες στο κτίριο που δημιουργούν ελκυσμό του αέρα και δροσίζουν το χώρο, ή οι γυάλινοι νότιοι χώροι που παρέχουν δωρεάν θερμότητα από τον ήλιο το χειμώνα. Λύσεις που η παραδοσιακή αρχιτεκτονική έχει εφαρμόσει και μπορούμε να τις προσαρμόσουμε στις σημερινές κατασκευές με πιο σύγχρονες μεθόδους».