Εκτός από την επέκταση των δικτύων φυσικού αερίου στην Ελλάδα, προχωράει και η κατασκευή αγωγών φυσικών αερίου οι οποίοι θα διέρχονται από την Ελλάδα αλλά και από άλλες χώρες, προσελκύοντας έτσι το διεθνές ενδιαφέρον.

Πρόκειται για έργα για τα οποία έχουν υπογραφεί διακρατικές συμφωνίες, και εκτός από την ενεργειακή θωράκιση της χώρας μας μέσω του φυσικού αερίου, θα συμβάλλουν και στην ανάδειξή της σε ενεργειακό κόμβο, αναβαθμίζοντας με αυτόν τον τρόπο τη γεωστρατηγική της θέση.

TAP: ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΑΕΡΙΟ «ΤΑΞΙΔΕΥΕΙ» ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΣΤΗΝ ΙΤΑΛΙΑ
Τον περασμένο Οκτώβριο ανακοινώθηκε η ολοκλήρωση της κατασκευής του Διαδρατικού Αγωγού Φυσικού Αερίου (ΤΑΡ), μετά από σχεδόν 4,5 χρόνια. Ο ΤΑΡ, μια επένδυση ύψους 4,5 δισ. ευρώ, με το 1/3 της επένδυσης να αφορά το μέρος που περνάει από τη χώρα μας, μεταφέρει φυσικό αέριο από το κοίτασμα Shah Deniz II του αζέρικου τμήματος της Κασπίας Θάλασσας προς την Ευρώπη. Ξεκινά από τους Κήπους στα ελληνοτουρκικά σύνορα, όπου έχει συνδεθεί με τον αγωγό Trans Anatolian Pipeline (TANAP), διασχίζει τη Βόρεια Ελλάδα, κατευθυνόμενος δυτικά προς την Ιεροπηγή Καστοριάς και τα ελληνοαλβανικά σύνορα, και, περνώντας από την Αλβανία και την Αδριατική Θάλασσα, εξέρχεται στη στεριά της Νότιας Ιταλίας όπου συνδέεται με το ιταλικό δίκτυο διανομής φυσικού αερίου.

Σημαντικό τεχνολογικό επίτευγμα
Ο ΤAP έχει μήκος 878 km, εκ των οποίων τα 773 km αγωγού είναι χερσαία και τα υπόλοιπα 105 km υποθαλάσσια, με τη διάμετρο του χερσαίου τμήματος σε Ελλάδα και Αλβανία να είναι 48’’ και του υποθαλάσσιου αγωγού και του χερσαίου τμήματος στην Ιταλία 36’’ . Από αυτά, τα 550 km αφορούν την Ελλάδα, τα 215 km την Αλβανία, τα 105 km την Αδριατική Θάλασσα και τα 8 km την Ιταλία. Σε ό,τι αφορά την κατασκευή του χερσαίου τμήματος του αγωγού, χρησιμοποιήθηκαν περίπου 55.000 σωληναγωγοί, συνολικού βάρους περίπου 520.000 τόνων. Ο αγωγός έχει τοποθετηθεί σε βάθος τουλάχιστον 1 m κάτω από την επιφάνεια του εδάφους, με στόχο την προστασία του περιβάλλοντος και την ελαχιστοποίηση των επιπτώσεων στις γειτονικές κοινότητες, με τις μόνες υπέργειες εγκαταστάσεις να είναι ο Tερματικός Σταθμός Παραλαβής (PRT), οι σταθμοί συμπίεσης και τα βαλβιδοστάσια.

Οι κατασκευαστικές εργασίες που πραγματοποιήθηκαν περιλάμβαναν και την αποκατάσταση αρκετών δρόμων πρόσβασης και γεφυρών στις φιλοξενούσες χώρες, με το μήκος των οδών διέλευσης που αναβαθμίστηκαν να υπολογίζεται σε 220 km. Η όδευση του ΤΑΡ καθαρίστηκε και διαμορφώθηκε κατάλληλα, έγινε εκσκαφή της τάφρου, οι σωληναγωγοί συγκολλήθηκαν και τοποθετήθηκαν στο έδαφος και, τέλος, η τάφρος επιχωματώθηκε και η γη αποκαταστάθηκε. Οι εργασίες καταβίβασης των σωληναγωγών στην τάφρο έγιναν τμηματικά, καθώς σε κάποιες περιοχές υπήρξαν σημαντικές μηχανικές δυσκολίες.

Για την προστασία του περιβάλλοντος, χρησιμοποιήθηκαν διαφορετικές τεχνικές κατασκευής για τη διέλευση ποταμών και δρόμων, όπως οριζόντια κατευθυνόμενη διάτρηση (horizontal directional drilling) και κατασκευή μικροτούνελ. Μάλιστα, αυτή η οριζόντια κατευθυνόμενη διάτρηση επιλέχθηκε για το πέρασμα αγωγού, μήκους 1.820 m, κάτω από τον Αξιό ποταμό, το οποίο ολοκληρώθηκε τον Φεβρουάριο του 2018, επιτυγχάνοντας ένα παγκοσμίου κλάσης μηχανικό επίτευγμα σε ό,τι αφορά την εγκατάσταση σωλήνα τόσο μεγάλου μεγέθους με τη συγκεκριμένη μέθοδο και σε μία διέλευση.

Όσον αφορά την κατασκευή του υποθαλάσσιου τμήματος, τοποθετήθηκαν ατσάλινοι αγωγοί στην Αδριατική Θάλασσα, σε βάθος μεγαλύτερο των 800 m. Ο ΤΑΡ ανέθεσε στην εταιρεία Saipem την τοποθέτηση του υποθαλάσσιου τμήματος του αγωγού, με τη χρήση ειδικού ημι-βυθιζόμενου σκάφους. Έγινε ειδικός σχεδιασμός για τις προσγειαλώσεις, ενώ η εταιρεία συνεργάστηκε στενά με τις περιβαλλοντικές αρχές στην Αλβανία και την Ιταλία, ώστε να συμφωνηθεί η κατάλληλη περιβαλλοντική στρατηγική. Για παράδειγμα, το έργο απέφυγε οποιαδήποτε επίπτωση στη θαλάσσια βλάστηση τύπου «Posidonia» και «Cymodocea» και άλλους θαλάσσιους οργανισμούς, καθώς και τη χερσαία μεσογειακή μακκία βλάστηση.

Η εμπορική λειτουργία του αγωγού
Τον Νοέμβριο του 2020 ανακοινώθηκε η εμπορική λειτουργία του αγωγού. O ΤΑΡ, ο οποίος αποτελεί το ευρωπαϊκό σκέλος του Νότιου Διαδρόμου Φυσικού Αερίου, από την Κασπία Θάλασσα ως την Ευρώπη, μπορεί να μεταφέρει περίπου 10 δισεκατομμύρια m3 φυσικού αερίου το χρόνο (bcm/a) σε πολλαπλές αγορές στην Ευρώπη. Να σημειωθεί ότι έχει σχεδιαστεί με δυνατότητα επέκτασης της αρχικής δυναμικότητάς του έως και 20 bcm/a.

Μάλιστα, τον Ιανουάριο του 2021 ανακοινώθηκε ότι ξεκίνησαν οι παραδόσεις φυσικού αερίου από τα κοιτάσματα της Κασπίας Θάλασσας στην Ελλάδα μέσω του TAP, ενώ τον Μάρτιο ανακοινώθηκε ότι είχαν εισέλθει 1 bcm φυσικού αερίου από το Αζερμπαϊτζάν στην Ευρώπη μέσω των Κήπων Έβρου. Όσον αφορά τη χώρα μας, η ΔΕΠΑ ΕΜΠΟΡΙΑΣ Α.Ε. διαπραγματεύτηκε με την κοινοπραξία εκμετάλλευσης του κοιτάσματος Shah Deniz II και στις 19 Σεπτεμβρίου 2013 υπέγραψε σύμβαση προμήθειας φυσικού αερίου διάρκειας 25 ετών. Με την έναρξη των εμπορικών παραδόσεων, η Ελλάδα διαφοροποιεί περαιτέρω το μείγμα προμήθειάς της, εισάγοντας σε αυτό ένα αέριο με ανταγωνιστική τιμή, με κυριότερους ωφελημένους τους τελικούς καταναλωτές.

Ο κ. Κωνσταντίνος Ξιφαράς, Διευθύνων Σύμβουλος της ΔΕΠΑ, δήλωσε σχετικά: «Η έναρξη της τροφοδοσίας από τον αγωγό ΤΑΡ αποτελεί ορόσημο για τη ΔΕΠΑ. Είναι το επιστέγασμα των προσπαθειών επτά και πλέον χρόνων της εταιρείας μας για να φτάσει το φυσικό αέριο της Κασπίας στην Ελλάδα, προσφέροντας μια νέα μεγάλη πηγή εφοδιασμού, σε ιδιαίτερα μάλιστα, ανταγωνιστικές τιμές. Με το νέο αέριο από τον ΤΑΡ, η ΔΕΠΑ θα βελτιώσει ακόμα περισσότερο την εμπορική της θέση στην ελληνική αγορά και θα επιταχύνει το άνοιγμά της στις αγορές των Βαλκανίων και της Ανατολικής Ευρώπης. Ήδη έχουμε επεξεργαστεί τα εξειδικευμένα πακέτα που θα προσφέρουμε στους πελάτες μας. Επιπλέον, το αέριο αυτό θα αυξήσει τον ανταγωνισμό στην εγχώρια αγορά φέρνοντας περαιτέρω αποκλιμάκωση των τιμών του αερίου, με βασικούς ωφελημένους τους τελικούς καταναλωτές, δηλαδή τις βιομηχανίες, τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις της χώρας, αλλά και την ελληνική οικονομία στο σύνολό της».

Ο IGB ΘΑ ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΕΙ ΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ
Ο Διασυνδετήριος Αγωγός Ελλάδας-Βουλγαρίας (IGB) θα συνδέει την Κομοτηνή με τη Stara Zagora της Βουλγαρίας. Στην αφετηρία του, στην Ελλάδα, ο αγωγός θα συνδέεται με τον TAP και το σύστημα του ΔΕΣΦΑ, ενώ στην κατάληξή του θα συνδέεται με το σύστημα της Bulgartransgaz, δηλαδή του διαχειριστή φυσικού αερίου της Βουλγαρίας. Η σημασία του φαίνεται από το γεγονός ότι η Ελλάδα και η Βουλγαρία έχουν χαρακτηρίσει τον IGB ως έργο εθνικής σημασίας και δημοσίου συμφέροντος, ενώ η ΕΕ τον έχει εντάξει στον 4ο Κατάλογο Έργων Κοινού Ενδιαφέροντος (PCIs). Τέλος, ο αγωγός περιλαμβάνεται και στον κατάλογο των έργων προτεραιότητας της πρωτοβουλίας για την Ενεργειακή Διασύνδεση των χωρών της Κεντρικής και Νοτιοανατολικής Ευρώπης (CESEC).

Το μήκος του IGB υπολογίζεται στα 182 km, εκ των οποίων τα 151 km αφορούν τη Βουλγαρία και τα υπόλοιπα 31 km την Ελλάδα, ενώ συνολικά το έργο περιλαμβάνει και τις απαραίτητες υποστηρικτικές εγκαταστάσεις (Μετρητικοί Σταθμοί, βανοστάσια, Κέντρο Λειτουργίας). Η διάμετρος του αγωγού φτάνει τις 32’’, με τη δυναμικότητά του να φτάνει ετησίως τα 3 δισ. m3 (bcm/a), με δυνατότητα αντίστροφης ροής (reverse flow), ενώ μπορεί να αυξηθεί σε 5 bcm/a με την πρόσθετη εγκατάσταση ενός Σταθμού Συμπίεσης. Στόχος είναι να ολοκληρωθεί η κατασκευή του αγωγού έως το τέλος του 2021, μια επένδυση που «αγγίζει» τα 220 εκατ. ευρώ.

Τη μελέτη, την κατασκευή και τη λειτουργία του Έργου έχει αναλάβει η ICGB AD, με την κοινοπραξία του αγωγού να επιλέγει το 2019 την ΑΒΑΞ ως κατασκευαστή του έργου, έπειτα από σχετικό διαγωνισμό, και τις εργασίες να ξεκινάνε τον Μάιο της ίδιας χρονιάς. Παρά την πανδημία και τον αντίκτυπο που έχει παγκοσμίως, η ΑΒΑΞ προχωράει κανονικά τις κατασκευαστικές εργασίες. Σύμφωνα με το Δελτίο Τύπου της εταιρείας τον περασμένο Οκτώβριο, επιτυγχάνονταν ημερησίως 48-55 συγκολλήσεις αγωγών, με μέσο όρο σφαλμάτων μικρότερο του 5%. Μάλιστα, ως τον Δεκέμβριο του 2020, το έργο είχε ολοκληρωθεί σε ποσοστό 52%, ενώ είχε κατασκευαστεί το 37% του αγωγού.

Ο κ. Γιώργος Τασάκος, Επικεφαλής του Τμήματος Αγωγών και Δικτύων της ΑΒΑΞ, ανέφερε σχετικά τον Οκτώβριο: «Από την αρχή της πανδημίας έχουμε καταφέρει να κρατήσουμε όλα τα εργοτάξια μας χωρίς κανένα κρούσμα. Πρόκειται για ένα αξιοσημείωτο επίτευγμα, αποτέλεσμα εντατικής συλλογικής προσπάθειας, σύνθετων υγειονομικών μέτρων που εφαρμόστηκαν καθώς και περισσότερων από 1.150 διαγνωστικών τεστ. Είμαστε ευγνώμονες σε όσους συμμετείχαν στην ειδική Αξιολόγηση Κινδύνου που πραγματοποιήσαμε αλλά και στην εκπόνηση του σχετικού Σχεδίου Αντιμετώπισης. Παράλληλα, οφείλουμε να σταθούμε και στην προσαρμοστικότητα και την αξιέπαινη στάση ευθύνης που έχουν επιδείξει οι εργαζόμενοι μας και οι συνεργάτες μας».

Όσον αφορά τη σημασία του έργου, η ΑΒΑΞ επισήμανε ότι οι εργασίες του αγωγού επιδρούν σημαντικά στην απασχόληση για την ευρύτερη περιοχή, καθώς -έμμεσα ή άμεσα- απασχολούνται σε αυτές περισσότεροι από 330 εργαζόμενοι, αριθμός ο οποίος πρόκειται να αυξηθεί κατά τους επομένους μήνες. Παράλληλα, με στόχο την εξασφάλιση τήρησης των εργασιακών προτύπων που αφορούν τις δραστηριότητες στη Βουλγαρία, η εταιρεία, από την έναρξη των εργασιών, συνεργάζεται με το τοπικό παράρτημα της ΕΥ για την υποστήριξη όλων των σχετικών διαδικασιών.

Το έργο θα αναβαθμίσει ακόμη περισσότερο τον ρόλο της Ελλάδας ως κόμβου διαμετακόμισης φυσικού αερίου στην ευρύτερη περιοχή, καθώς αποτελεί το πρώτο σκέλος στον σχεδιαζόμενο «Κάθετο Διάδρομο», ένα σύστημα αγωγών που θα διασυνδέει τα εθνικά συστήματα φυσικού αερίου Ελλάδας, Βουλγαρίας, Ρουμανίας και Ουγγαρίας με στόχο την εναλλακτική τροφοδοσία των χωρών της ΝΑ και Κεντρικής Ευρώπης. Υπό αυτό το πρίσμα, ο IGB θα λειτουργήσει συμπληρωματικά με τον υπό σχεδιασμό ΑΣΦΑ Αλεξανδρούπολης. Συνολικά, ο IGB είναι ένα ενεργειακό έργο που θα συμβάλλει στην αναβάθμιση της γεωστρατηγικής θέσης της χώρας μας, καθιστώντας τη χώρα μας «πύλη» εισόδου φυσικού αερίου στην ευρωπαϊκή αγορά από διαφοροποιημένες πηγές, και κυρίως από τον ΤΑΡ.

EASTMED: ΕΝΑ ΣΗΜΑΝΤΙΚΟ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟ ΕΡΓΟ ΠΟΥ «ΩΡΙΜΑΖΕΙ»
Ο Διασυνδετήριος Αγωγός Eastern Mediterranean (EastMed) έχει ως στόχο την απευθείας διασύνδεση των κοιτασμάτων της Ανατολικής Μεσογείου με το Ευρωπαϊκό Σύστημα Φυσικού Αερίου, μέσω της Ελλάδας. Θα εκτείνεται σε μήκος 1.872 km, και η αρχική του δυναμικότητα θα είναι 10 bcm/a, με προϋπολογισμό 5,2 δισ. ευρώ, η οποία θα μπορεί να φτάσει και τα 20 bcm/a, ξεκινώντας από τα κοιτάσματα φυσικού αερίου στην Νοτιοανατολική Μεσόγειο μέχρι το σημείο διασύνδεσης με τον αγωγό ΠΟΣΕΙΔΩΝ. Από το καλοκαίρι του 2014, την ανάπτυξη του EastMed την έχει αναλάβει και διεκπεραιώνει η ΥΑΦΑ ΠΟΣΕΙΔΩΝ Α.Ε.», θυγατρική της ΔΕΠΑ, στην οποία συμμετέχει ισομερώς η ιταλική εταιρεία EDISON.

Από τα 1.872 km του αγωγού, τα περίπου 1.335 km θα είναι υποθαλάσσια και τα υπόλοιπα περίπου 537 km χερσαία. Τα επιμέρους τμήματα είναι τα εξής:
● περίπου 165 km υποθαλάσσιου αγωγού από την Λεκάνη της Λεβαντίνης μέχρι την Κύπρο.
● περίπου 732 km υποθαλάσσιου αγωγού από την Κύπρο έως την Κρήτη.
● περίπου 421 km υποθαλάσσιου αγωγού από την Κρήτη μέχρι την Πελοπόννησο.
● περίπου 292 km για τη διάσχιση της Πελοποννήσου μέχρι και τα παράλια του Πατραϊκού κόλπου.
● περίπου 17 km υποθαλάσσιου αγωγού για τη διάσχιση του Πατραϊκού κόλπου.
● 245 km για τη διάσχιση της Δυτικής Ελλάδας μέχρι το Φλωροβούνι Θεσπρωτίας. Στο Φλωροβούνι προβλέπεται η διασύνδεσή του με τον υποθαλάσσιο αγωγού ΠΟΣΕΙΔΩΝ, μήκους περίπου 210 km.

Ο αγωγός EastMed είναι ένα έργο μεγάλης σημασίας, καθώς αναγνωρίζεται από το 2013 ως Έργο Κοινού Ενδιαφέροντος (PCI), και στον κατάλογο που δημοσιεύθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή τον Οκτώβριο του 2019 συμπεριλαμβάνεται στην ίδια ομάδα έργων με τον υποθαλάσσιο αγωγό ΠΟΣΕΙΔΟΝ. Κατά την περίοδο 2015-2018, η ΥΑΦΑ ΠΟΣΕΙΔΩΝ ολοκλήρωσε τις τεχνικές, οικονομικές, περιβαλλοντικές μελέτες (pre-FEED phase), επιβεβαιώνοντας ότι o EastMed είναι τεχνικά εφικτός, οικονομικά βιώσιμος, ανταγωνιστικός, και συμπληρωματικός με εναλλακτικές εξαγωγικές προτάσεις στην περιοχή. Τον Μάρτιο του 2021, η IGI Poseidon (Υποθαλάσσια Διασύνδεση Φυσικού Αερίου μεταξύ Ελλάδας – Ιταλίας – Poseidon SA) και η Israel Natural Gas Lines Company (INGL) υπέγραψαν Προσθήκη στο Μνημόνιο Συνεργασίας του 2019, που προωθεί τη συντονισμένη ανάπτυξη του Έργου Αγωγού Φυσικού Αερίου EastMed στο Ισραήλ. Αυτή η υπογραφή δείχνει ότι η υλοποίηση του EastMed «ωριμάζει», με το πλάνο ανάπτυξης να αναμένεται να οριστικοποιηθεί εντός του 2022.